آیا اگر خوانده در جلسه رسیدگی به اعسار حاضر نشود، دادگاه فوراً به نفع خواهان تصمیم میگیرد؟ خیر؛ غیبت خوانده در جلسه اعسار بهتنهایی موجب پذیرش اعسار نیست و دادگاه باید ابلاغ صحیح، مدارک مالی، شهادت شهود و دفاعیات موجود را بررسی کند. بااینحال، اگر خوانده با وجود ابلاغ قانونی حاضر نشود و لایحهای نیز ارائه نکند، فرصت مهمی برای اعتراض به ادعا و ارائه دلیل را از دست میدهد.
در دعوای اعسار از پرداخت محکومبه، معمولاً محکومعلیه خواهان و محکومله خوانده است. عدم حضور خوانده مانع تشکیل جلسه نیست؛ مشروط بر اینکه ابلاغ وقت رسیدگی مطابق مقررات انجام شده باشد. دادگاه میتواند با توجه به اسناد پرونده، اظهارات خواهان و شهادت شهود تصمیم بگیرد، اما صرف سکوت یا غیبت خوانده دلیل قطعی ناتوانی مالی خواهان محسوب نمیشود.
چنانچه ابلاغ واقعی انجام شده باشد، غیبت خوانده ممکن است باعث شود دادگاه بدون شنیدن دفاع او رسیدگی را ادامه دهد. در مقابل، اگر ابلاغ ناقص، اشتباه یا خارج از نشانی معتبر باشد، میتوان به اعتبار جلسه و رأی صادرشده اعتراض کرد. تشخیص حضوری یا غیابی بودن رأی نیز به نحوه ابلاغ و اقدامات دفاعی طرفین بستگی دارد و صرفاً از روی عدم حضور در یک جلسه قابل تعیین نیست.
خوانده باید پیش از جلسه یا در نخستین فرصت قانونی، دفاع خود را در قالب لایحه ثبت کند. دفاع مؤثر میتواند ناظر به صوری بودن اعسار، وجود مال یا درآمد کافی، نقلوانتقال مشکوک اموال، نادرستی شهادت شهود یا توانایی پرداخت اقساط باشد. بهتر است اسناد مربوط به دارایی، حسابهای بانکی، قراردادهای مالی، سوابق شغلی و اطلاعات مربوط به معاملات خواهان بهصورت منظم ارائه شود.
خیر. خواهان اعسار باید ناتوانی خود از پرداخت یکجای محکومبه را اثبات کند. معمولاً معرفی کامل اموال و درآمدها، ارائه صورت دارایی و استفاده از شهادت اشخاصی که از وضعیت مالی او اطلاع دارند، در ارزیابی دادگاه اهمیت دارد. بنابراین غیبت خوانده در جلسه اعسار بار اثبات را از دوش خواهان برنمیدارد و دادگاه نباید صرفاً به علت حاضر نشدن طرف مقابل، ادعا را مسلم فرض کند.
همچنین حضور یا عدم حضور شهود با حضور خوانده تفاوت دارد. اگر دادگاه حضور شاهد را برای احراز شرایط شهادت لازم بداند و شاهد حاضر نشود، ممکن است رسیدگی تکمیل نشود یا از خواهان توضیح و دلیل دیگری مطالبه شود. نتیجه پرونده به کیفیت دلایل و تشخیص قضایی وابسته است.
فرض کنید علی به پرداخت مبلغی محکوم شده و دادخواست اعسار داده است. رضا، محکومله، وقت جلسه را بهطور قانونی دریافت میکند اما در جلسه حاضر نمیشود و لایحهای هم نمیفرستد. در این وضعیت، غیبت خوانده در جلسه اعسار موجب میشود دفاعی درباره درآمد یا دارایی علی در پرونده ثبت نشود؛ بااینحال دادگاه باید شهادت شهود، فهرست اموال و سایر مدارک را بررسی کند. اگر رأی بر پذیرش اعسار صادر شود، رضا میتواند در مهلت قانونی و با توجه به نوع ابلاغ و رأی، راه اعتراض مناسب را پیگیری کند.
غیبت خوانده در جلسه اعسار نه به معنای پیروزی قطعی خواهان است و نه اقدامی بیاهمیت. ابلاغ صحیح، ارائه لایحه دفاعی، بررسی داراییهای خواهان و رعایت مهلتهای اعتراض اهمیت اساسی دارد. خواندهای که امکان حضور ندارد، بهتر است پیش از جلسه دفاع مستند خود را ثبت کند تا رسیدگی بدون پاسخ مؤثر او انجام نشود.