آیا انتقال مال یا پنهان کردن دارایی برای نپرداختن مهریه جرم است؟ بله، فرار از دین برای مهریه در صورت وجود شرایط قانونی میتواند عنوان کیفری داشته باشد و علاوه بر بیاثر شدن معامله، مسئولیت کیفری و مالی برای بدهکار ایجاد کند. صرف ناتوانی مالی یا نداشتن پول، بهتنهایی جرم نیست؛ موضوع زمانی جدی میشود که شخص با قصد نپرداختن دین، اموال خود را منتقل یا مخفی کند و این اقدام باعث ناتوان ماندن طلبکار از وصول مهریه شود.
برای تحقق این عنوان، معمولاً باید چند موضوع در کنار هم احراز شود: وجود دین مهریه، آگاهی بدهکار از مسئولیت مالی، انجام انتقال یا اقدام مؤثر برای خارج کردن مال از دسترس، قصد فرار از پرداخت و باقی نماندن دارایی کافی برای پرداخت طلب. بنابراین، فروش واقعی یک مال برای نیاز متعارف زندگی، لزوماً فرار از دین نیست؛ اما انتقال صوری به همسر، بستگان یا شخص ثالث، بهویژه پس از مطالبه رسمی مهریه یا آغاز عملیات اجرایی، میتواند ظن و ادله مهمی ایجاد کند.
قصد درونی اشخاص مستقیماً دیده نمیشود و از قرائن و اسناد استنباط میشود. فروش مال به قیمت غیرواقعی، باقی ماندن مال در تصرف فروشنده، انتقال به خویشاوند نزدیک، نداشتن توان مالی خریدار، فاصله کوتاه میان مطالبه مهریه و معامله و نبود دلیل اقتصادی منطقی، از قرائن قابل بررسی هستند. با این حال، هیچکدام بهتنهایی نتیجه قطعی ایجاد نمیکند و قاضی مجموعه مدارک را ارزیابی میکند.
زوجه باید تا حد امکان اسناد مربوط به مالکیت و انتقال مال و همچنین مدارک مطالبه مهریه را جمعآوری کند. مدارک کاربردی عبارتاند از:
فرض کنید پس از مطالبه مهریه و شروع اقدامات اجرایی، شوهر آپارتمان خود را به برادرش منتقل کند، اما همچنان در آن سکونت داشته باشد و هیچ مبلغ واقعی بابت معامله پرداخت نشده باشد. اگر زوجه ثابت کند انتقال با هدف جلوگیری از وصول مهریه انجام شده و شوهر مال دیگری برای پرداخت ندارد، این وضعیت میتواند مصداق فرار از دین برای مهریه تلقی شود. البته نتیجه نهایی به زمان انتقال، وضعیت دین، ارزش معامله، رابطه طرفین و سایر مدارک بستگی دارد.
اگر شوهر واقعاً توان پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، میتواند با ارائه مدارک درآمد، هزینههای ضروری و داراییهای خود، دادخواست اعسار یا تقسیط مطرح کند. پذیرش اعسار به معنای از بین رفتن اصل مهریه نیست و فقط شیوه پرداخت را تغییر میدهد. در مقابل، اعلام نکردن مال، انتقال دارایی برای فرار از توقیف یا ارائه اطلاعات خلاف واقع، ممکن است آثار کیفری و حقوقی جداگانه داشته باشد.
مطالبه مهریه میتواند از طریق اجرای ثبت یا مرجع قضایی انجام شود. همزمان، در صورت وجود دلیل کافی درباره انتقال مشکوک، زوجه باید موضوع را از مسیر قانونی و با تنظیم شکایت یا دادخواست مناسب پیگیری کند. درخواست بررسی سوابق ثبتی، توقیف اموال باقیمانده و استفاده از تأمین خواسته، در صورت فراهم بودن شرایط، میتواند از دشوارتر شدن وصول طلب جلوگیری کند.
فرار از دین برای مهریه با صرف نپرداختن یا نداشتن توان مالی محقق نمیشود؛ عنصر مهم، قصد فرار و اقدام مؤثر برای محروم کردن طلبکار از دسترسی به مال است. پیش از هر اقدام، زمان انتقال، ارزش معامله، داراییهای موجود و مدارک قابل اثبات باید بررسی شود. طرح ادعای بدون دلیل ممکن است نتیجه مطلوب نداشته باشد؛ بنابراین تنظیم مسیر پیگیری بر اساس اسناد واقعی و مشورت با وکیل خانواده یا امور مالی ضروری است.