آیا در معاملهای متوجه شدهاید امضای مالک روی مبایعهنامه یا سند انتقال جعلی است؟ در این وضعیت، فروش ملک با امضا جعلی میتواند همزمان موجب پیگیری کیفری و طرح دعوای حقوقی برای بیاعتباری معامله یا سند شود؛ اما نتیجه نهایی به نوع سند، نحوه انتقال، مالک واقعی و ادله قابل ارائه بستگی دارد. اقدام سریع برای جلوگیری از نقلوانتقال بعدی اهمیت زیادی دارد.
جعل امضا و استفاده از نوشته یا سند جعلی، در صورت اثبات، میتواند عنوان کیفری داشته باشد و مسئولیت مرتکب یا استفادهکننده را به دنبال آورد. از نظر حقوقی نیز شخصی که مالک نبوده یا از مالک اجازه نداشته، اصولاً اختیار انتقال ملک را ندارد. بنابراین ممکن است دادگاه درباره بیاعتباری معامله، عدم نفوذ معامله فضولی یا ابطال سند رسمی تصمیمگیری کند. تشخیص عنوان دقیق دعوا به این بستگی دارد که امضا کاملاً جعلی بوده، مالک معامله را بعداً تنفیذ کرده یا ملک به موجب سند رسمی منتقل شده است.
ادعای جعل به تنهایی کافی نیست و باید با قرائن و مدارک پشتیبانی شود. مدارک مهم معمولاً شامل موارد زیر است:
کارشناس رسمی خط و امضا میتواند درباره اصالت امضا اظهارنظر کند، اما نظریه کارشناسی برای دادگاه الزامآور مطلق نیست و در کنار سایر دلایل ارزیابی میشود. بهتر است اصل اسناد بدون هماهنگی قضایی مخدوش، پاره یا دستکاری نشود.
مالک یا ذینفع میتواند موضوع را از مسیر کیفری، حقوقی یا هر دو پیگیری کند. در مسیر کیفری، شکایت جعل و استفاده از سند مجعول مطرح و موضوع برای تحقیقات و کارشناسی بررسی میشود. در مسیر حقوقی، حسب مورد خواستههایی مانند اعلام بیاعتباری معامله، ابطال سند رسمی، اصلاح سوابق ثبتی یا رفع آثار انتقال مطرح میشود. اگر خطر انتقال دوباره یا ایجاد حق برای اشخاص دیگر وجود داشته باشد، درخواست دستور موقت یا اقدام تأمینی نیز باید با توجه به شرایط پرونده بررسی شود. مرجع صالح به نوع خواسته و وضعیت ثبتی ملک وابسته است و تنظیم دقیق دادخواست اهمیت اساسی دارد.
مسئولیت احتمالی فقط متوجه تنظیمکننده سند نیست. شخصی که آگاهانه از سند جعلی استفاده کرده، واسطهای که در جعل یا انتقال نقش داشته و گاهی افرادی که با علم به ایراد، معامله را ادامه دادهاند، ممکن است مورد تحقیق قرار گیرند. با این حال، صرف حضور در معامله یا دریافت سند، بدون اثبات علم و نقش مؤثر، برای انتساب جرم کافی نیست. خریدار بیاطلاع نیز ممکن است برای حفظ حقوق خود نیازمند طرح دعوا و ارائه مدارک پرداخت ثمن و حسننیت باشد.
فرض کنید «الف» مالک یک واحد آپارتمان است، اما شخصی با تهیه مبایعهنامهای، امضای او را جعل کرده و ملک را به «ب» میفروشد. اگر الف معامله را نپذیرد، میتواند با ارائه نمونه امضا، سند مالکیت و درخواست کارشناسی، موضوع فروش ملک با امضا جعلی را پیگیری کند. چنانچه انتقال در دفترخانه نیز انجام شده باشد، صرف شکایت کیفری معمولاً برای اصلاح وضعیت ثبتی کافی نیست و طرح دعوای حقوقی مناسب نیز لازم میشود. نتیجه پرونده به احراز جعل، آگاهی خریدار و سوابق ثبت بستگی دارد.
از امضای توافقهای شفاهی، تحویل اصل سند به افراد غیرمطمئن و طرح خواستههای کلی پرهیز کنید. پیش از هر اقدام، تصویر کامل اسناد، آخرین وضعیت ثبتی و زنجیره انتقال را بررسی کرده و برای تعیین همزمان شکایت کیفری و دعوای حقوقی با وکیل یا مشاور حقوقی متخصص مشورت کنید. سرعت در جمعآوری دلیل و جلوگیری از انتقال بعدی، معمولاً از دشوارتر شدن بازگرداندن ملک جلوگیری میکند.>