آیا ولی یا سرپرست کودک میتواند ملک متعلق به او را بفروشد؟ بله، فروش ملک فرزند صغیر در حقوق ایران ممکن است، اما تنها زمانی معتبر و قابل دفاع است که توسط نماینده قانونی صالح، با رعایت مصلحت کودک و تشریفات لازم انجام شود. صرف رضایت والدین یا نیاز مالی خانواده، بهتنهایی مجوز انتقال ملک نیست و وضعیت نماینده، نوع سند و علت معامله باید بررسی شود.
پدر و جد پدری اصولاً ولی قهری کودک محسوب میشوند و در حدود قانون میتوانند درباره اموال او اقدام کنند. مادر، صرفاً به دلیل مادر بودن، اختیار فروش ملک فرزند را ندارد؛ مگر آنکه از طریق وصایت، قیمومت یا نمایندگی قضایی چنین سمتی پیدا کرده باشد. قیم، وصی و امین نیز باید حدود اختیارات مندرج در حکم یا سند نمایندگی را رعایت کنند.
در مورد ولی قهری، اخذ اجازه قبلی دادگاه در همه معاملات الزام عمومی ندارد؛ با این حال، معامله باید به مصلحت صغیر باشد. اگر فروش با تبانی، قیمت غیرمتعارف یا به زیان کودک انجام شود، امکان طرح دعوا و بررسی قضایی وجود خواهد داشت. درباره قیم، فروش مال غیرمنقول معمولاً به رعایت غبطه کودک و تصویب مرجع قضایی صالح نیاز دارد و بدون این تشریفات، معامله با ایراد جدی روبهرو میشود.
پیش از اقدام، وضعیت ثبتی ملک، سمت نماینده و ضرورت معامله باید روشن شود. مدارک متداول عبارتاند از:
پس از بررسی مدارک، ارزش واقعی ملک باید تا حد امکان احراز شود. قرارداد عادی بدون احراز سمت فروشنده، ریسک بالایی دارد و بهتر است معامله در دفتر اسناد رسمی و پس از کنترل ممنوعیتهای ثبتی انجام شود. مبلغ حاصل از فروش نیز باید به نفع کودک و در مسیر قابل اثبات نگهداری یا مصرف شود، نه اینکه با دارایی شخصی والد یا قیم مخلوط گردد.
فرض کنید پدر، آپارتمان متعلق به دختر هشتساله خود را بسیار پایینتر از قیمت روز به یکی از بستگان بفروشد و وجه معامله را برای پرداخت بدهی شخصی خود مصرف کند. در این وضعیت، فروش ملک فرزند صغیر صرف ثبت سند، مصون از اعتراض نیست. دادگاه با توجه به سمت پدر، قیمت واقعی، علت فروش، نحوه مصرف وجه و وجود یا نبود مصلحت کودک، اعتبار معامله و مسئولیت اشخاص را بررسی میکند. نتیجه قطعی به مدارک و چگونگی اثبات زیان بستگی دارد.
باید میان معاملهای که از ابتدا بدون اختیار قانونی انجام شده، معامله قابل ابطال و معاملهای که به علت فریب یا تبانی قابل پیگیری است تفاوت گذاشت. تشخیص این موضوع با بررسی سند، سمت امضاکننده، اجازه قضایی، قیمت معامله و مصلحت کودک انجام میشود. ولی یا قیم ممکن است در برابر خسارت واردشده مسئول باشد و خریدار نیز در صورت اطلاع از فقدان اختیار یا زیانبار بودن معامله، با دفاع دشوارتری روبهرو خواهد بود.
فروش ملک فرزند صغیر اقدامی حساس است و نباید تنها با توافق خانوادگی انجام شود. نخست باید نماینده قانونی و حدود اختیار او مشخص شود، سپس مصلحت کودک، ارزش واقعی ملک، مجوزهای لازم و نحوه دریافت و نگهداری وجه بررسی گردد. پیش از امضای هر قرارداد، کنترل اسناد توسط وکیل یا دفترخانه میتواند از اختلاف، مسئولیت مالی و دعاوی بعدی جلوگیری کند.