آیا برای پایان دادن به رابطه زناشویی، فسخ عقد یا طلاق انتخاب مناسبتری است؟ پاسخ به شرایط پرونده بستگی دارد، اما فسخ عقد یا طلاق دو نهاد حقوقی متفاوتاند: طلاق معمولاً با اراده شوهر، توافق زوجین یا درخواست زن در موارد قانونی انجام میشود، در حالی که فسخ زمانی مطرح است که عیب مؤثر، فریب یا یکی از جهات قانونی از ابتدا وجود داشته باشد. تشخیص مسیر درست، بر حقوق مالی، امکان رجوع و تشریفات ثبت اثر مستقیم دارد.
طلاق روش قانونی انحلال نکاح است که اصولاً با رسیدگی دادگاه، تعیین تکلیف حقوق مالی و اجرای صیغه در دفتر رسمی انجام میشود. طلاق ممکن است رجعی یا بائن باشد و در برخی انواع آن، مرد در مدت عده حق رجوع دارد. اما فسخ نکاح بر پایه وجود «خیار فسخ» شکل میگیرد؛ یعنی یکی از زوجین به علت قانونی مانند برخی عیوب جسمی یا روانی، تدلیس و فریب مؤثر، یا تخلف از وصف اساسی مورد توافق، حق برهمزدن عقد را پیدا میکند.
در فسخ، برخلاف طلاق، تشریفات طلاق و صیغه آن لازم نیست؛ با این حال اگر طرف مقابل اختلاف کند یا ثبت رسمی ضرورت داشته باشد، طرح دعوا در دادگاه خانواده و دریافت تصمیم قضایی اهمیت پیدا میکند. فسخ اصولاً قابل رجوع نیست و با بازگشت ساده زوجین، عقد سابق احیا نمیشود. بنابراین انتخاب میان فسخ عقد یا طلاق نباید فقط بر اساس سرعت ظاهری انجام شود.
صرف نارضایتی از زندگی مشترک یا پشیمانی از ازدواج، سبب فسخ نیست. عیب باید در زمان عقد وجود داشته یا مطابق قانون، حق فسخ را ایجاد کرده باشد و در مواردی، آگاهی شخص از عیب و زمان اطلاع او در امکان استفاده از این حق مؤثر است. همچنین در تدلیس، باید فریب و تأثیر آن در تصمیم به ازدواج قابل اثبات باشد.
استفاده از حق فسخ پس از اطلاع، در بسیاری از موارد باید بدون تأخیر عرفی انجام شود؛ بنابراین پنهانکردن موضوع، ادامه زندگی یا رفتارهایی که نشانه رضایت است، میتواند در ارزیابی دادگاه اثر بگذارد.
اگر دلیل قانونی فسخ وجود ندارد، اما ادامه زندگی به علت مشقت شدید، ترک انفاق، سوءرفتار، اعتیاد یا سایر جهات قابل اثبات دشوار شده است، مسیر طلاق ممکن است مناسبتر باشد. زن معمولاً باید ادعای خود را با اسناد، گزارشها، شهادت یا قرائن اثبات کند؛ مرد نیز میتواند با رعایت تکالیف مالی و تشریفات قانونی درخواست طلاق بدهد. در هر دو مسیر، موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، اجرتالمثل، حضانت و ملاقات فرزند باید جداگانه بررسی شود.
فرض کنید زوجه پس از ازدواج متوجه شود همسرش بیماری مؤثری را که پیش از عقد داشته، عمداً پنهان کرده است. اگر پزشکی قانونی وجود بیماری پیش از عقد و اثر فریب در ازدواج را تأیید کند، فسخ عقد یا طلاق صرفاً یک انتخاب لفظی نیست؛ ممکن است فسخ، مبنای حقوقی دقیقتری داشته باشد. اما اگر بیماری اثبات نشود یا زوجه مدت طولانی با اطلاع از آن به زندگی ادامه داده باشد، دادگاه احتمالاً ادعای فسخ را نیازمند بررسی جدی میداند و مسیر طلاق یا سایر دعاوی ممکن است مطرح شود.
فسخ بر یک علت مشخص و قابل اثبات مربوط به عقد استوار است، اما طلاق راه عمومیتر پایان نکاح با شرایط قانونی متفاوت محسوب میشود. پیش از اقدام، زمان اطلاع از عیب، مدارک موجود، وضعیت رابطه زناشویی و حقوق مالی را بررسی کنید. چون نتیجه فسخ عقد یا طلاق به جزئیات پرونده وابسته است، مشورت با وکیل خانواده و خودداری از امضای توافقهای مبهم، از اشتباههای پرهزینه جلوگیری میکند.