آیا مستأجر تعهدات قراردادی خود را انجام نمیدهد و موجر میخواهد قرارداد را برهم بزند؟ فسخ قرارداد اجاره به دلیل عدم اجرای تعهدات توسط مستاجر فقط زمانی امکانپذیر است که قانون یا مفاد قرارداد، چنین حقی را برای موجر ایجاد کرده باشد؛ بنابراین صرف نارضایتی یا تأخیر جزئی، همیشه برای فسخ کافی نیست. نوع تعهد، اهمیت نقض، وجود شرط فسخ و مدارک قابل ارائه، نتیجه دعوا را تعیین میکند.
در قرارداد اجاره، مستأجر معمولاً مکلف به پرداخت بهموقع اجارهبها، استفاده متعارف از ملک، خودداری از ورود خسارت، رعایت کاربری تعیینشده و در موارد قراردادی، پرداخت هزینههای مشخص است. اگر در قرارداد برای نقض هر یک از این تعهدات، حق فسخ پیشبینی شده باشد، موجر میتواند با استناد به همان شرط اقدام کند. برای نمونه، شرطی مانند «در صورت عدم پرداخت دو قسط، موجر حق فسخ دارد» از نظر اثباتی اهمیت زیادی دارد.
با این حال، فسخ قرارداد اجاره به دلیل عدم اجرای تعهدات توسط مستاجر با تخلیه فوری یکسان نیست. فسخ اعلام اراده برای پایان دادن به قرارداد است؛ اما تخلیه، نتیجهای است که ممکن است پس از پایان معتبر قرارداد و از مسیر قانونی مطالبه شود. اگر قرارداد فاقد شرط فسخ باشد، موجر معمولاً باید الزام مستأجر به انجام تعهد، مطالبه اجور معوقه، خسارت یا در موارد قابل استناد، تأیید انحلال یا فسخ قرارداد را از مرجع صالح بخواهد.
در دعوای فسخ قرارداد اجاره به دلیل عدم اجرای تعهدات توسط مستاجر، ادعای کلی کافی نیست. موجر باید نشان دهد تعهد دقیقاً چه بوده، موعد اجرای آن فرا رسیده، تخلف رخ داده و تخلف با شرط قراردادی یا مقررات قابل اعمال، ارتباط دارد. اظهارنامه بهتنهایی دلیل قطعی وقوع تخلف نیست، اما میتواند برای اعلام رسمی مطالبه و جلوگیری از اختلاف درباره زمان اطلاع طرف مقابل مفید باشد.
ابتدا قرارداد و شرط فسخ بررسی میشود. سپس موجر بهتر است اجرای تعهد یا پرداخت بدهی را بهصورت رسمی مطالبه و در صورت وجود مبنای قراردادی، اراده خود برای فسخ را اعلام کند. اگر مستأجر ملک را تحویل ندهد، باید دعوای مناسب، مانند تخلیه، تأیید فسخ، مطالبه اجور یا خسارت، با توجه به وضعیت قرارداد مطرح شود. انتخاب عنوان نادرست ممکن است موجب رد دعوا یا طولانی شدن رسیدگی شود. مرجع رسیدگی نیز به نوع سند، پایان مدت اجاره، وجود اختلاف درباره فسخ و وضعیت ملک بستگی دارد؛ بنابراین بررسی قرارداد پیش از اقدام ضروری است.
فرض کنید در قرارداد اجاره یک واحد تجاری آمده باشد که مستأجر باید اجارهبها را تا روز پنجم هر ماه بپردازد و در صورت تأخیر دوماهه، موجر حق فسخ خواهد داشت. مستأجر سه ماه متوالی پرداختی نداشته و پیامهای بانکی نیز این موضوع را تأیید میکند. در این وضعیت، فسخ قرارداد اجاره به دلیل عدم اجرای تعهدات توسط مستاجر از نظر مبنای قراردادی قابل طرح است؛ اما موفقیت نهایی به متن دقیق شرط، نحوه اعلام فسخ، وضعیت پرداختهای احتمالی و سایر مدارک بستگی دارد.
فسخ قرارداد اجاره به دلیل عدم اجرای تعهدات توسط مستاجر نیازمند مبنای معتبر و دلیل قابل اثبات است. پیش از تعویض قفل، قطع خدمات یا خارج کردن وسایل مستأجر، باید از اقدام خودسرانه پرهیز کرد؛ زیرا چنین رفتاری میتواند مسئولیت حقوقی ایجاد کند. تنظیم اظهارنامه، جمعآوری اسناد و انتخاب دعوای متناسب، مهمترین گامها برای پیگیری امن و مؤثر حقوق موجر هستند.