آیا مستأجر میتواند پیش از پایان مدت اجاره، قرارداد را مستقیماً با مالک اصلی برهم بزند؟ پاسخ این است که فسخ قرارداد اجاره خانه با صاحب اصلی خانه فقط در صورت وجود حق فسخ، توافق دو طرف، تخلف مؤثر مالک یا تحقق یکی از شرایط قانونی امکانپذیر است و صرف پشیمانی مستأجر معمولاً برای پایان دادن یکطرفه به قرارداد کافی نیست. بنابراین، ابتدا باید متن اجارهنامه و علت فسخ بررسی شود.
فسخ برهم زدن یکطرفه قرارداد با استناد به حق قانونی یا قراردادی است. برای نمونه، اگر در اجارهنامه برای مستأجر حق فسخ پیشبینی شده باشد یا موجر از انجام تعهد اساسی خودداری کند، امکان استناد به فسخ مطرح میشود. اقاله، پایان دادن قرارداد با رضایت هر دو طرف است و در عمل سادهترین راه برای خروج زودهنگام مستأجر محسوب میشود. تخلیه نیز اقدام عملی یا قضایی برای تحویل ملک است و لزوماً به معنای فسخ قرارداد نیست.
اگر مستأجر فقط به دلیل تغییر محل کار، مشکلات مالی یا پیدا کردن خانه بهتر قصد خروج داشته باشد، این موارد بهتنهایی حق فسخ ایجاد نمیکنند؛ مگر آنکه در قرارداد شرطی درباره آن آمده باشد. در چنین وضعی، مذاکره با مالک و تنظیم توافق کتبی درباره تاریخ تحویل، اجارهبها و ودیعه اهمیت زیادی دارد.
باید مشخص شود شخصی که قرارداد را امضا کرده، مالک، وکیل مالک، مستأجر قبلی یا نماینده قانونی او بوده است. اگر قرارداد با شخصی غیر از مالک بسته شده باشد، بررسی سمت و اختیار او ضروری است. مالک اصلی ممکن است قرارداد را تنفیذ کرده باشد یا از اجاره و دریافت مبالغ اطلاع داشته باشد؛ بااینحال، نتیجه حقوقی به اسناد و رفتار طرفین بستگی دارد.
در موضوع فسخ قرارداد اجاره خانه با صاحب اصلی خانه، وجود سند مالکیت بهتنهایی به معنای ایجاد حق فسخ برای مستأجر نیست. مالک باید تعهد قراردادی یا قانونی خود را نقض کرده باشد، یا حق فسخ در قرارداد پیشبینی شده باشد. همچنین ادعای عیب، مزاحمت، عدم امکان استفاده یا خودداری از تعمیرات اساسی باید با مدارک قابل اثبات همراه شود.
اعلام شفاهی معمولاً برای اثبات فسخ کافی و مطمئن نیست. بهتر است اراده فسخ یا پیشنهاد اقاله بهصورت مکتوب و با ذکر دلیل اعلام شود. اگر مالک ودیعه را پس نمیدهد یا درباره اصل فسخ اختلاف وجود دارد، ارسال اظهارنامه و سپس مراجعه به مرجع صالح برای رسیدگی به مطالبه وجه، تأیید فسخ یا سایر خواستههای مرتبط قابل بررسی است.
سارا خانهای را برای یک سال اجاره کرده و پس از چهار ماه به علت انتقال شغلی قصد خروج دارد. در قرارداد هیچ حق فسخی برای او درج نشده و مالک نیز تخلفی مرتکب نشده است. در این حالت، فسخ قرارداد اجاره خانه با صاحب اصلی خانه بدون رضایت مالک با ریسک رد شدن روبهروست. اما اگر مالک با دریافت اجاره تا تاریخ مشخص، کسر مبلغ توافقی و استرداد باقی ودیعه موافقت کند، اقاله در قالب صورتجلسه کتبی امکانپذیر است. اگر خانه دارای عیب جدی و اثباتشدهای باشد که استفاده متعارف را مختل کند، ارزیابی حق فسخ متفاوت خواهد بود.
برای فسخ قرارداد اجاره خانه با صاحب اصلی خانه، نخست علت قانونی یا قراردادی فسخ را مشخص کنید و سپس قرارداد، پرداختها و مکاتبات را نگه دارید. بهترین راه در نبود تخلف مالک، توافق کتبی برای اقاله و تحویل ملک است. از ترک ناگهانی خانه، قطع اجارهبها یا امضای رسیدهای مبهم خودداری کنید؛ زیرا این اقدامات ممکن است موجب مطالبه اجاره، خسارت یا اختلاف درباره ودیعه شود. در پروندههای دارای مبلغ بالا، عیب جدی یا اختلاف درباره مالکیت، بررسی اسناد توسط وکیل یا مشاور حقوقی پیش از اقدام ضروری است.