آیا مستأجر یا موجر میتواند پیش از پایان مدت، قرارداد اجاره دارای رهن و کرایه را برهم بزند؟ بله؛ فسخ قرارداد رهن و کرایه زمانی امکانپذیر است که قانون یا مفاد قرارداد چنین اختیاری را پیشبینی کرده باشد یا یکی از طرفین مرتکب تخلف مؤثر شده باشد؛ در غیر این صورت، پایان یکطرفه قرارداد ممکن است موجب مسئولیت مالی و مطالبه خسارت شود. منظور از «رهن» در عرف معاملات، مبلغ ودیعه و منظور از «کرایه» اجارهبهای ماهانه است، نه عقد رهن به معنای فنی قانون مدنی.
نخست باید متن قرارداد بررسی شود. وجود شرط فسخ، تعیین مدت اعمال اختیار، تخلف مشخص موجر یا مستأجر و نحوه اعلام آن، نقش اساسی دارد. برای نمونه، پرداختنکردن اجارهبها، استفاده برخلاف کاربری، انتقال ملک به دیگری بدون اجازه، ایجاد خسارت جدی یا خودداری موجر از انجام تعهدات اساسی میتواند حسب قرارداد و اوضاع پرونده، مبنای فسخ یا مطالبه الزام به انجام تعهد باشد.
اگر قرارداد برای یکی از طرفین «حق فسخ» تعیین کرده باشد، استفاده از آن باید مطابق همان شرط انجام شود. در مقابل، صرف پشیمانی، پیدا کردن خانه بهتر یا دشواری مالی معمولاً بهتنهایی حق فسخ ایجاد نمیکند. توافق دو طرف برای پایاندادن به قرارداد، «اقاله» است و با فسخ یکطرفه تفاوت دارد؛ همچنین پایان مدت اجاره، انقضای قرارداد است، نه فسخ.
مدارک باید هم وجود قرارداد و هم دلیل فسخ را نشان دهند. بهتر است مستأجر یا موجر پیش از اقدام، اسناد زیر را گردآوری کند:
ارسال اظهارنامه بهتنهایی همیشه قرارداد را فسخ نمیکند؛ اثر آن به وجود حق فسخ، متن شرط و رعایت تشریفات قراردادی بستگی دارد. اگر اختلاف باقی بماند، درخواست تأیید فسخ یا سایر خواستههای مرتبط در مرجع صالح مطرح میشود.
با پایان معتبر رابطه استیجاری، مستأجر باید ملک را تخلیه و تحویل دهد و موجر نیز اصولاً باید مبلغ ودیعه را مسترد کند. موجر نمیتواند بدون دلیل قابل اثبات، کل ودیعه را بابت خسارت کسر کند. خسارت باید به تخلف، میزان زیان و رابطه آن با رفتار مستأجر مربوط باشد. از سوی دیگر، مستأجر نیز نمیتواند با استناد به اختلاف بر سر ودیعه، تخلیه ملک یا پرداخت اجارههای قطعی را بیدلیل متوقف کند.
در فسخ قرارداد رهن و کرایه، زمان و شیوه تحویل ملک را مکتوب کنید و برای پرداخت همزمان ودیعه، رسید بگیرید. اگر موجر از استرداد وجه خودداری کند، مطالبه ودیعه و خسارت احتمالی باید با توجه به اسناد و وضعیت تحویل ملک پیگیری شود.
فرض کنید سارا یک واحد مسکونی را با ودیعه و اجاره ماهانه اجاره کرده و در قرارداد آمده است که در صورت استفاده تجاری، موجر حق فسخ دارد. سارا بدون رضایت موجر، ملک را به دفتر کاری تبدیل میکند. موجر با ارائه قرارداد، تصاویر محل و اظهارنامه، فسخ قرارداد رهن و کرایه را اعلام و تخلیه و جبران خسارت را مطالبه میکند. نتیجه نهایی به متن دقیق شرط، اثبات استفاده تجاری، مهلت اصلاح تخلف و مدارک خسارت بستگی دارد؛ صرف ادعای موجر برای موفقیت قطعی کافی نیست.
اقدام مناسب ممکن است شامل اظهارنامه، درخواست تأمین دلیل، دعوای تأیید فسخ، تخلیه، مطالبه ودیعه، اجور معوق یا خسارت باشد. مرجع رسیدگی با توجه به نوع خواسته، ارزش مالی و مقررات صلاحیت در زمان طرح دعوا تعیین میشود و دعاوی مربوط به خود ملک معمولاً به محل وقوع آن ارتباط دارد. پیش از طرح دعوا، متن قرارداد و شروط چاپی یا دستنویس آن را دقیق بررسی کنید.
فسخ قرارداد رهن و کرایه راهی برای پایان یکطرفه اجاره است، اما تنها با وجود مبنای قانونی یا قراردادی قابل اتکا خواهد بود. قرارداد، دلیل تخلف، اظهارنامه و نحوه تسویه ودیعه را مستند کنید و میان فسخ، اقاله و انقضای مدت تفاوت بگذارید.