آیا خریدار خودرو میتواند پس از امضای مبایعهنامه معامله را برهم بزند؟ بله، فسخ معامله خودرو از جانب خریدار زمانی امکانپذیر است که برای فسخ، مبنای قانونی یا قراردادی وجود داشته باشد؛ صرف پشیمانی یا پیدا کردن خودروی بهتر، معمولاً حق فسخ ایجاد نمیکند. وجود عیب پنهان، فریب در معامله، مغایرت خودرو با وصف توافقشده یا درج حق فسخ در قرارداد، از مهمترین مبانی این اقدام است.
پیش از اقدام، باید مشخص شود که موضوع، «فسخ» است یا صرفاً درخواست توافقی برای اقاله. در فسخ، یک طرف با استناد به حق قانونی یا قراردادی معامله را منحل میکند؛ اما اقاله به رضایت هر دو طرف نیاز دارد. مهمترین موارد قابل بررسی عبارتاند از:
در فسخ معامله خودرو از جانب خریدار، ادعا بهتنهایی کافی نیست و باید رابطه میان عیب یا فریب و تصمیم به معامله اثبات شود. مبایعهنامه، رسیدهای پرداخت، پیامکها و آگهی فروش، گزارش کارشناسی رسمی یا معتبر، سوابق تعمیرات، مدارک معاینه فنی و شهادت مطلعان میتوانند مؤثر باشند. بهتر است خودرو پیش از تعمیر یا تغییر وضعیت، توسط کارشناس بررسی و از عیب، شماره شاسی، کیلومتر و وضعیت بدنه مستندسازی شود. اگر عیب پس از تحویل آشکار شده، زمان اطلاع خریدار و واکنش فوری او نیز اهمیت دارد؛ زیرا برخی حقوق فسخ پس از آگاهی از علت، بدون تأخیر متعارف قابل پیگیری هستند.
فرض کنید سارا خودرویی را با تصریح «بدون تصادف و با کارکرد واقعی» خریداری کند، اما چند روز بعد کارشناس، آثار تعمیر شاسی و دستکاری کیلومتر را گزارش دهد. در این وضعیت، فسخ معامله خودرو از جانب خریدار ممکن است بر پایه تدلیس یا تخلف از وصف مطرح شود؛ بااینحال نتیجه قطعی به متن قرارداد، علم فروشنده، زمان اطلاع خریدار و اعتبار گزارش کارشناسی بستگی دارد. اگر فروشنده عیب را انکار کند، خریدار باید ادله را حفظ کرده و از تعمیرات یا فروش مجدد خودرو تا روشنشدن موضوع خودداری کند.
خریدار ابتدا باید مفاد قرارداد و دلیل فسخ را بررسی کند و سپس مراتب اعمال حق فسخ را بهصورت قابل اثبات، معمولاً از طریق اظهارنامه، به فروشنده اعلام کند. در اعلام فسخ باید مشخصات خودرو، تاریخ معامله، علت فسخ و آمادگی برای بازگرداندن خودرو ذکر شود. اگر فروشنده ثمن را مسترد نکند یا فسخ را نپذیرد، دعوای فسخ معامله خودرو از جانب خریدار و حسب مورد استرداد وجه، مطالبه خسارت و تعیین تکلیف خودرو در مرجع صالح مطرح میشود. انتخاب مرجع و هزینه دادرسی به نوع خواسته و ارزش مالی پرونده وابسته است و بدون بررسی قرارداد نمیتوان رقم دقیقی اعلام کرد.
فسخ معامله خودرو از جانب خریدار راهی برای جبران معامله معیوب یا فریبخورده است، نه وسیلهای برای انصراف بدون دلیل. بررسی دقیق قرارداد، اقدام سریع پس از کشف ایراد، تهیه گزارش کارشناسی و نگهداری همه اسناد، احتمال اثبات حق خریدار را افزایش میدهد.