آیا طرف قرارداد یا مسئول اجرای معامله، تضمین مقرر را دریافت نکرده و اکنون از این بابت زیانی ایجاد شده است؟ قصور در دریافت تضمین قرارداد میتواند نقض تعهد قراردادی و موجب مسئولیت جبران خسارت باشد، اما احراز آن به متن قرارداد، حدود اختیار شخص مسئول، رابطه میان قصور و زیان و مدارک قابل ارائه بستگی دارد. صرف دریافت نشدن ضمانتنامه یا چک، بدون اثبات تعهد و خسارت، بهتنهایی برای موفقیت دعوا کافی نیست.
نخست باید مشخص شود که دریافت تضمین، تعهد صریح قراردادی بوده یا از وظایف شغلی و عرفی شخص ناشی میشده است. اگر در قرارداد، الحاقیه، صورتجلسه یا دستور کتبی مقرر شده باشد که پیش از تحویل کالا، پرداخت وجه یا آغاز کار، تضمین دریافت شود، کوتاهی در انجام آن میتواند تخلف از تعهد محسوب شود. بر اساس اصول کلی قراردادها، تعهدات باید مطابق مفاد توافق اجرا شوند و در صورت ورود زیان ناشی از تخلف، امکان مطالبه خسارت وجود دارد.
با این حال، مسئولیت زمانی قابل اتکا است که رابطه سببیت میان کوتاهی و خسارت ثابت شود. برای نمونه، اگر حتی با دریافت تضمین نیز وصول طلب ممکن نبود یا زیان ناشی از عامل دیگری ایجاد شده باشد، انتساب تمام خسارت به مسئول دریافت تضمین دشوار خواهد بود. همچنین وجود شرط وجهالتزام، حدود مطالبه را تابع همان شرط میکند.
مدارک باید سه موضوع را روشن کنند: وجود تعهد، انجام نشدن آن و ایجاد خسارت. مهمترین اسناد عبارتاند از:
اظهارنامه میتواند برای مطالبه انجام تعهد یا جبران خسارت و ثبت رسمی موضع زیاندیده مفید باشد، اما جایگزین دلیل اصلی نیست. در اختلافات مالی، تعیین میزان خسارت معمولاً به بررسی اسناد و گاهی کارشناسی نیاز دارد.
خواسته باید با وضعیت پرونده هماهنگ باشد. ممکن است موضوع، مطالبه خسارت ناشی از نقض قرارداد، الزام به انجام تعهد در صورت امکان، مطالبه وجهالتزام یا در شرایط خاص، فسخ قرارداد باشد. جمع این خواستهها همیشه ممکن نیست و باید با مفاد توافق و قواعد حاکم بر آن سنجیده شود. اگر مسئول دریافت تضمین کارمند یا نماینده یک شرکت باشد، بررسی سمت او و اینکه اقدامش در حدود وظایف سازمانی انجام شده یا نه، اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید شرکت «الف» در قرارداد خرید تجهیزات، دریافت ضمانتنامه بانکی پیش از پرداخت بخش عمده ثمن را الزامی کرده است. مدیر تدارکات بدون دریافت ضمانتنامه، وجه را پرداخت میکند و فروشنده نیز تجهیزات را تحویل نمیدهد. در این وضعیت، قصور در دریافت تضمین قرارداد تنها زمانی مبنای مسئولیت مدیر یا شرکت قرار میگیرد که قرارداد و شرح وظایف، این تکلیف را اثبات کنند و رابطه میان پرداخت بدون تضمین و زیان نیز قابل اثبات باشد. دادگاه ممکن است با توجه به تقصیر هر شخص، میزان خسارت قابل انتساب و شرطهای قراردادی تصمیم بگیرد؛ نتیجه از پیش قطعی نیست.
در گام نخست، قرارداد و تمام سوابق باید بررسی و سپس مطالبه رسمی ارسال شود. در صورت حل نشدن اختلاف، دعوا معمولاً در دادگاه صالح بر اساس نوع خواسته، محل اقامت خوانده یا مقررات مربوط به محل اجرای تعهد مطرح میشود. اگر اختلاف تجاری یا تخصصی باشد، استفاده از وکیل و درخواست کارشناسی میتواند از طرح خواسته نادرست جلوگیری کند. پیش از اقدام، باید شرط داوری، صلاحیت قراردادی و امکان تأمین دلیل نیز بررسی شود.
قصور در دریافت تضمین قرارداد زمانی اثر حقوقی جدی دارد که تعهد دریافت تضمین، کوتاهی مسئول، ورود خسارت و رابطه سببیت میان آنها اثبات شود. ثبت مکاتبات، مطالبه سریع، حفظ اسناد مالی و تفکیک مسئولیت قراردادی از مسئولیت شخصی، مهمترین اقدامات برای پیگیری مؤثر هستند.