آیا خرابی یا نشتی لولههای آب و فاضلاب در ساختمان بر عهده مالک واحد است یا مدیر و سایر ساکنان؟ پاسخ به محل خرابی و نقش آن در تأمین خدمات ساختمان بستگی دارد؛ به طور معمول، لوله کشی مربوط به واحدها پس از محل انشعاب اختصاصی، بر عهده مالک یا استفادهکننده همان واحد است، اما لولههای اصلی و مشترک، هزینه و مسئولیت عمومی ساختمان را ایجاد میکنند.
تشخیص صرفاً با توجه به این موضوع که لوله داخل دیوار یک واحد قرار دارد انجام نمیشود. ممکن است لوله اصلی آب، فاضلاب یا رایزر تأسیسات از داخل آشپزخانه یا سرویس یک واحد عبور کند، اما همچنان برای استفاده چند واحد طراحی شده باشد. در مقابل، انشعابی که فقط یک آپارتمان را پس از نقطه تفکیک یا کنتور اختصاصی تغذیه میکند، معمولاً اختصاصی محسوب میشود.
در بررسی لوله کشی مربوط به واحدها باید نقشه تأسیسات، محل کنتورها، مسیر رایزر، صورتمجلس تفکیکی، مقررات ساختمان و نظر کارشناس تأسیسات را کنار هم قرار داد. عرف ساختمان به تنهایی برای تعیین مسئولیت کافی نیست و دسترسی دشوار به لوله نیز آن را خودبهخود مشاع یا اختصاصی نمیکند.
هزینه نگهداری و تعمیر بخشهای مشترک، اصولاً از محل شارژ یا با تصمیم معتبر مجمع عمومی تأمین میشود. مدیر ساختمان میتواند برای جلوگیری از خسارت فوری، تعمیر ضروری را انجام دهد و سپس هزینه را مطابق سهم یا تصمیم قانونی ساختمان مطالبه کند. اگر خرابی ناشی از تقصیر یک مالک، مستأجر یا تعمیرکار او باشد، مسئولیت جبران خسارت میتواند متوجه همان شخص شود؛ برای مثال، تغییر غیراصولی مسیر فاضلاب یا سوراخ کردن لوله مشترک.
در لوله کشی مربوط به واحدها، هزینه تعمیر بخش اختصاصی معمولاً بر عهده مالک است، حتی اگر مستأجر در آن واحد سکونت داشته باشد. با این حال، رابطه مالک و مستأجر، قرارداد اجاره و علت خرابی تعیین میکند که پرداخت نهایی میان آن دو چگونه تقسیم شود. مدیر ساختمان نباید بدون دلیل فنی، هزینه اختصاصی یک واحد را از سایر ساکنان دریافت کند.
اگر احتمال از بین رفتن آثار خرابی وجود دارد، درخواست تأمین دلیل از مرجع قضایی صالح میتواند برای ثبت وضعیت موجود مفید باشد. تأمین دلیل به معنای اثبات قطعی مسئولیت نیست، اما گزارش کارشناسی آن در دعوای مطالبه خسارت یا الزام به تعمیر ارزش اثباتی دارد.
فرض کنید آب از سقف واحد طبقه پایین چکه میکند و مالک طبقه بالا ادعا دارد مشکل از رایزر مشترک است. مدیر ساختمان ابتدا مسیر را بررسی و کارشناس، ترکیدگی لوله فاضلاب اختصاصی واحد بالا را اعلام میکند. در این وضعیت، مالک یا شخصی که خرابی به رفتار او منتسب است باید امکان تعمیر و جبران خسارت متعارف را فراهم کند. اگر کارشناسی منشأ را رایزر مشاع تشخیص دهد، هزینه تعمیر باید در چارچوب هزینههای مشترک پیگیری شود. نتیجه نهایی به کیفیت گزارش، سوابق تعمیر و اثبات رابطه علت و خسارت وابسته است.
ابتدا موضوع را به صورت مکتوب به مالک، مستأجر و مدیر اطلاع دهید و برای رفع فوری خرابی مهلت منطقی تعیین کنید. در خطر فوری مانند نشت شدید، جلوگیری از گسترش خسارت مقدم است؛ اما عکس، فیلم و فاکتور اقدامات اضطراری را نگه دارید. در صورت اختلاف، کارشناسی و تأمین دلیل انجام دهید و سپس حسب خواسته، دعوای الزام به تعمیر، مطالبه هزینه یا جبران خسارت را در مرجع قضایی صالح مطرح کنید.
مسئولیت لوله کشی مربوط به واحدها با محل فنی لوله و میزان استفاده از آن تعیین میشود، نه صرفاً محل ظاهری قرارگیریاش. لوله اختصاصی معمولاً هزینه مالک همان واحد را دارد و لوله مشترک از هزینههای ساختمان محسوب میشود. ثبت فوری خسارت، تعیین منشأ با نظر متخصص و تفکیک دقیق هزینهها، از مهمترین اقدامات برای حل اختلاف و دفاع مؤثر است.