آیا در زمان خرید یا تطبیق سند متوجه شدهاید زمین مسکونی از مقدار درجشده در سند بزرگتر است؟ پاسخ این است که متراژ اضافه زمین مسکونی بهخودیخود مالکیت قطعی ایجاد نمیکند و باید با بررسی سند، نقشه ثبتی، حدود اربعه، سوابق معاملات و وضعیت تصرف قانونی تعیین تکلیف شود. اگر اضافه مساحت ناشی از اشتباه اندازهگیری یا تنظیم سند باشد، ممکن است از طریق اصلاح سند و پرداخت بهای قسمت اضافی حل شود؛ اما اگر این بخش متعلق به همسایه، معبر، منابع عمومی یا ملک دیگری باشد، موضوع میتواند به اختلاف ثبتی یا دعوای حقوقی تبدیل شود.
ابتدا باید مشخص شود تفاوت میان مساحت واقعی و مساحت سندی از چه چیزی ناشی شده است. گاهی سند قدیمی با اندازهگیری تقریبی تنظیم شده، در حالی که نقشه جدید با تجهیزات دقیقتر، مساحت بیشتری را نشان میدهد. در موارد دیگر، دیوارکشی اشتباه، جابهجایی مرز، تصرف بخشی از ملک مجاور یا قرار گرفتن قسمتی از گذر در داخل حیاط، علت تفاوت است.
کارشناس نقشهبردار ثبتی باید حدود ملک را بر اساس پلاک ثبتی، نقشه کاداستر، اسناد مجاور و سوابق ثبتی بررسی کند. صرف استفاده طولانیمدت از زمین یا پرداخت عوارض شهرداری، دلیل قطعی مالکیت بر قسمت اضافه نیست.
مدارک مورد نیاز با توجه به علت اختلاف تغییر میکند، اما معمولاً موارد زیر اهمیت دارد:
پس از تهیه نقشه، موضوع از طریق اداره ثبت اسناد محل و در صورت نیاز با ارجاع به کارشناس رسمی پیگیری میشود. اگر همه مالکان ذینفع توافق داشته باشند، اصلاح اداری یا تنظیم سند جدید ممکن است. نبود توافق، ادعای مالکیت اشخاص دیگر یا اختلاف درباره بهای قسمت اضافی، مراجعه به دادگاه یا هیئتهای ثبتی صالح را ضروری میکند.
پاسخ به مفاد قرارداد بستگی دارد. اگر ملک با مساحت معین فروخته شده و بعداً اضافه مساحت واقعی آن احراز شود، معمولاً موضوع پرداخت بهای قسمت اضافی و اصلاح سند مطرح میشود. قیمت ممکن است بر اساس توافق طرفین، مفاد قرارداد یا ارزیابی رسمی تعیین شود و نمیتوان بدون بررسی زمان معامله، ارزش ملک و علت اضافه مساحت، رقم قطعی اعلام کرد.
در قراردادهای جدید بهتر است مساحت، حدود، شماره پلاک ثبتی، وضعیت کسری یا اضافه مساحت و نحوه محاسبه مابهالتفاوت صریحاً نوشته شود. عبارتهایی مانند «بهصورت تقریبی» بدون تعیین سازوکار محاسبه، زمینه اختلاف ایجاد میکند.
فرض کنید سارا ملکی را با مساحت ۲۰۰ مترمربع خریداری کرده، اما نقشه کارشناس مساحت ۲۱۸ مترمربع را نشان میدهد. اگر بررسی ثبتی ثابت کند هر ۱۸ مترمربع در همان پلاک قرار دارد و ناشی از خطای اندازهگیری قدیمی است، اصلاح سند و مطالبه بهای بخش اضافه قابل بررسی خواهد بود. اما اگر چهار مترمربع از این قسمت متعلق به پلاک همسایه باشد، سارا نمیتواند صرفاً به تصرف یا دیوار موجود استناد کند و باید وضعیت مالکیت آن بخش را جداگانه حل کند. بنابراین، وجود متراژ اضافه زمین مسکونی بهتنهایی به معنای پیروزی در دعوا یا مالکیت قطعی نیست.
پیش از پرداخت کامل ثمن، استعلام ثبتی، بررسی نقشه و تطبیق حدود واقعی با سند را انجام دهید. از فروشنده بخواهید وضعیت هرگونه اضافه یا کسری مساحت را در قرارداد بپذیرد و مسئولیت هزینه کارشناسی، اصلاح سند و پرداخت مابهالتفاوت مشخص شود. همچنین، تصرف زمینهای مجاور بدون رضایت مالک یا مجوز قانونی میتواند موجب مطالبه رفع تصرف، قلعوقمع مستحدثات یا خسارت شود؛ بنابراین درباره متراژ اضافه زمین مسکونی، اقدام سریع برای نقشهبرداری و مشاوره حقوقی اهمیت زیادی دارد.