متن دادخوست تحریر ترکه
اگر پس از فوت شخص، درباره میزان داراییها، بدهیها یا اموال باقیمانده او اختلاف وجود دارد، باید برای شناسایی و ثبت رسمی دارایی و دیون، درخواست تحریر ترکه مطرح شود. متن دادخوست تحریر ترکه باید مشخصات متوفی، ورثه، اموال شناختهشده، بدهیها و خواسته متقاضی را روشن بیان کند. برای مثال، اگر یکی از ورثه احتمال دهد حساب بانکی، ملک، خودرو یا بدهیهای پنهانی متوفی از سایر اعضای خانواده مخفی شده است، میتواند با ارائه مدارک لازم از مرجع صالح بخواهد صورتبرداری رسمی از ترکه انجام شود.
تحریر ترکه چیست و چه فایدهای دارد؟
تحریر ترکه به معنای تعیین و ثبت داراییها، حقوق مالی، مطالبات و بدهیهای شخص متوفی است. این اقدام با تقسیم ارث تفاوت دارد. در تحریر ترکه، هنوز سهم هر وارث به صورت نهایی جدا نمیشود، بلکه ابتدا وضعیت مالی متوفی مشخص میشود تا ورثه، طلبکاران و اشخاص ذینفع بدانند چه اموالی در ترکه وجود دارد و چه دیونی باید از آن پرداخت شود.
مهمترین فایده این اقدام، جلوگیری از انتقال پنهانی یا نادرست اموال و کاهش اختلاف میان وراث است. همچنین اگر ارزش بدهیهای متوفی مشخص نباشد، تحریر ترکه میتواند مبنای تصمیمگیری ورثه درباره قبول یا رد ترکه قرار گیرد. در مواردی که متوفی داراییهای متعدد، شرکت، حساب بانکی، ملک مشاع، خودرو، سهام یا بدهیهای مختلف داشته است، صورتبرداری رسمی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چه اشخاصی میتوانند درخواست تحریر ترکه بدهند؟
اصل بر این است که ورثه یا نماینده قانونی آنان میتوانند درخواست تحریر ترکه را مطرح کنند. وصی متوفی نیز در حدود اختیارات قانونی خود ممکن است برای حفظ و مشخص شدن وضعیت ترکه اقدام کند. در برخی شرایط، طلبکار متوفی یا شخصی که از تعیین میزان ترکه نفع قانونی دارد نیز میتواند درخواست خود را مطرح کند؛ با این حال، پذیرش درخواست طلبکار به وضعیت طلب، مدارک موجود و مقررات حاکم بستگی دارد.
هر وارث لازم نیست برای ثبت درخواست، رضایت سایر وراث را دریافت کند؛ اما بهتر است مشخصات همه ورثه تا حد امکان در درخواست درج شود. اگر یکی از ورثه صغیر، محجور یا غایب باشد، ولی، قیم یا نماینده قانونی او باید مدارک سمت خود را ارائه کند. در صورت وجود وصیتنامه، وکالتنامه یا حکم قیمومت، این اسناد نیز باید ضمیمه شوند.
مرجع صالح و روش ثبت درخواست
درخواست تحریر ترکه معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و مرجع رسیدگی، دادگاه صالح در حوزه آخرین اقامتگاه متوفی است. با توجه به مقررات جدید مربوط به صلاحیت دادگاه صلح و تقسیم وظایف مراجع قضایی، عنوان مرجع پذیرنده ممکن است در سامانه قضایی بر اساس حوزه محل فوت، اقامتگاه متوفی و نوع درخواست تعیین شود. بنابراین هنگام ثبت، مشخصات آخرین اقامتگاه متوفی بهدرستی اعلام شود.
در صورتی که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران مشخص نباشد، محل وجود اموال یا سایر ضوابط قانونی میتواند در تعیین مرجع رسیدگی مؤثر باشد. دفتر خدمات قضایی پس از دریافت اطلاعات و مدارک، درخواست را به مرجع صالح ارسال میکند. در پروندههایی که چند ملک یا مال در حوزههای مختلف وجود دارد، باید اطلاعات همه اموال در شرح درخواست نوشته شود و از حذف داراییهای احتمالی خودداری شود.
مدارک لازم برای تحریر ترکه
- تصویر گواهی فوت متوفی؛
- تصویر شناسنامه و کارت ملی متوفی، در صورت دسترسی؛
- گواهی انحصار وراثت، در صورت صدور؛
- تصویر شناسنامه و کارت ملی درخواستکننده؛
- مدارک اثبات رابطه وراثت یا نمایندگی قانونی؛
- اسناد مالکیت املاک، خودرو، سهام، حسابها و سایر داراییهای شناختهشده؛
- مدارک مربوط به بدهیها، چکها، سفتهها، قراردادها، تسهیلات بانکی و تعهدات متوفی؛
- وصیتنامه رسمی یا عادی، در صورت وجود؛
- نشانی دقیق ورثه، طلبکاران یا اشخاصی که اطلاع آنان برای رسیدگی لازم است؛
- وکالتنامه وکیل، در صورتی که درخواست از سوی وکیل دادگستری ثبت شود.
نداشتن سند مالکیت برای یک مال، همیشه مانع ثبت درخواست نیست. متقاضی میتواند اطلاعاتی مانند نشانی ملک، پلاک ثبتی، شماره حساب، شماره خودرو، نام شرکت یا مشخصات بدهی را اعلام کند و از مرجع رسیدگی بخواهد درباره آن بررسی لازم انجام شود. البته هرچه اطلاعات اولیه دقیقتر باشد، شناسایی اموال سریعتر و کمهزینهتر انجام خواهد شد.
نمونه متن دادخواست برای درخواست تحریر ترکه
در ادامه، متن دادخوست تحریر ترکه ارائه میشود که میتوانید آن را با توجه به وضعیت واقعی پرونده، تعداد وراث، نوع اموال و مدارک موجود تکمیل کنید. اطلاعات نادرست یا ادعاهای بدون دلیل نباید در متن درج شود.
ریاست محترم مرجع صالح رسیدگیکننده به امور حسبی
درخواستکننده: نام و نام خانوادگی، نام پدر، شماره ملی، نشانی و شماره تماس
سایر اشخاص ذینفع: نام و نام خانوادگی وراث، طلبکاران یا نمایندگان قانونی آنان در صورت اطلاع
موضوع: درخواست تحریر ترکه مرحوم یا مرحومه ...
شرح درخواست:
با سلام، احتراماً به استحضار میرساند مرحوم/مرحومه ... فرزند ... به شماره ملی ... در تاریخ ... فوت کرده و آخرین اقامتگاه ایشان در ... بوده است. اینجانب به عنوان ... متوفی، از وراث یا اشخاص ذینفع در ترکه هستم. با توجه به وجود اموال و تعهدات متعدد و ضرورت مشخص شدن میزان داراییها، مطالبات و دیون متوفی، تقاضای تحریر ترکه و تنظیم صورت کامل اموال و بدهیهای ایشان را دارم.
اموال شناختهشده متوفی حسب اطلاع اینجانب شامل ...، یک یا چند ملک به نشانی ...، خودرو به شماره انتظامی ...، حساب بانکی نزد ...، سهام یا حقوق مالی در ... و سایر موارد احتمالی است. همچنین حسب اطلاع، متوفی دارای بدهی یا تعهداتی از جمله ... بوده است. با توجه به اینکه ممکن است برخی اموال یا دیون برای اینجانب مشخص نباشد، تقاضا دارم دستور انجام تشریفات قانونی، دعوت اشخاص ذینفع، بررسی مدارک و تنظیم صورت تحریر ترکه صادر شود.
مدارک مربوط به فوت، رابطه وراثت، اسناد اموال و مدارک موجود درباره بدهیها به پیوست تقدیم میشود. بنابراین، صدور دستور مقتضی برای تحریر ترکه و ثبت رسمی کلیه داراییها، مطالبات و دیون متوفی مورد تقاضاست.
نام و نام خانوادگی، امضا و تاریخ
مراحل رسیدگی پس از ثبت درخواست
پس از ثبت درخواست، مرجع رسیدگی مدارک را بررسی میکند و در صورت نیاز، برای ورثه و اشخاص ذینفع اخطار یا دعوتنامه ارسال میشود. زمان انجام عملیات ممکن است با توجه به تعداد اموال، محل قرار گرفتن داراییها، وجود اختلاف و نیاز به کارشناسی متفاوت باشد. در مرحله بعد، اموال قابل شناسایی، مطالبات، بدهیها و حقوق مالی متوفی بررسی و در صورتمجلس درج میشود.
ممکن است برای ارزیابی ملک، خودرو، تجهیزات، سهام یا سایر داراییها از کارشناس استفاده شود. هزینه کارشناسی بر عهده شخص یا اشخاصی است که طبق تصمیم مرجع رسیدگی مکلف به پرداخت آن هستند. اگر مالی در جریان رسیدگی اعلام نشود، شخصی که بعداً آن را معرفی میکند باید مدارک و دلایل خود را ارائه دهد تا درباره اضافه شدن آن به صورت ترکه تصمیمگیری شود.
تحریر ترکه به تنهایی موجب انتقال مالکیت، تقسیم ملک یا تعیین قطعی سهم هر وارث نمیشود. پس از روشن شدن وضعیت ترکه، وراث میتوانند در صورت توافق برای تقسیم اقدام کنند یا از طریق دعوای مناسب، مانند تقسیم ترکه یا فروش مال مشاع، موضوع را پیگیری کنند. همچنین پرداخت بدهیهای متوفی باید مطابق ترتیب و مقررات مربوط انجام شود و هیچ وارثی نمیتواند بدون توجه به حقوق طلبکاران، تمام اموال را میان خود تقسیم کند.
هزینه و مهلت درخواست
هزینه ثبت این درخواست شامل هزینه خدمات دفتر الکترونیک قضایی و هزینه دادرسی مقرر برای درخواستهای امور حسبی است. اگر کارشناسی، ارزیابی یا انتشار آگهی لازم باشد، هزینههای مربوط نیز ممکن است جداگانه مطالبه شود. مبلغ دقیق بر اساس تعرفه زمان ثبت و تصمیم مرجع رسیدگی تعیین میشود و بهتر است هنگام مراجعه به دفتر خدمات قضایی استعلام شود.
برای اصل درخواست تحریر ترکه، معمولاً مهلت کوتاه و واحدی که برای همه ورثه یکسان باشد وجود ندارد؛ اما تأخیر ممکن است باعث انتقال اموال، از بین رفتن اسناد، برداشت از حسابها یا دشوار شدن اثبات بدهیها شود. اگر موضوع با قبول یا رد ترکه، مسئولیت در برابر طلبکاران یا مهلتهای خاص قانونی ارتباط داشته باشد، باید بدون تأخیر با بررسی وضعیت پرونده اقدام شود.
پرسشهای متداول
آیا برای تحریر ترکه رضایت همه وراث لازم است؟
خیر، در بسیاری از موارد یکی از ورثه یا نماینده قانونی او میتواند درخواست را مطرح کند. با این حال، مشخصات سایر وراث باید تا حد امکان اعلام شود تا آنان برای حضور و ارائه توضیحات دعوت شوند.
آیا تحریر ترکه همان انحصار وراثت است؟
خیر. انحصار وراثت برای شناسایی وراث و تعیین نسبت آنان با متوفی صادر میشود، اما تحریر ترکه برای مشخص کردن داراییها، مطالبات و بدهیهای متوفی است. در عمل، گواهی انحصار وراثت از مدارک مهم پرونده تحریر ترکه محسوب میشود.
اگر یکی از وراث مال متوفی را پنهان کند چه میتوان کرد؟
باید مشخصات مال، نشانی، شماره حساب، پلاک ثبتی یا هر دلیل قابل ارائه در پرونده اعلام شود. مرجع رسیدگی میتواند در حدود اختیارات خود بررسی لازم را انجام دهد. اگر رفتار شخص واجد عنوان مجرمانه یا موجب تضییع حق دیگران باشد، امکان پیگیری جداگانه نیز با توجه به مدارک پرونده وجود دارد.
آیا طلبکار متوفی میتواند درخواست تحریر ترکه بدهد؟
در شرایطی که طلبکار نفع قانونی داشته و طلب او با مدارک قابل استناد اثباتپذیر باشد، امکان طرح درخواست یا پیگیری حقوق خود وجود دارد. تشخیص نهایی به اسناد طلب، وضعیت وراث و مقررات قابل اجرا بستگی دارد.
آیا پس از تحریر ترکه، تقسیم ارث خودکار انجام میشود؟
خیر. تحریر ترکه فقط وضعیت مالی متوفی را روشن میکند. تقسیم نیازمند توافق وراث یا طرح درخواست و دعوای مناسب است و قبل از آن باید حقوق طلبکاران و دیون مسلم متوفی مورد توجه قرار گیرد.
جمع بندی
تحریر ترکه اقدامی برای شناسایی دقیق داراییها، مطالبات و بدهیهای متوفی است و با انحصار وراثت یا تقسیم ارث تفاوت دارد. برای تنظیم متن دادخوست تحریر ترکه باید مشخصات متوفی، رابطه درخواستکننده با او، اطلاعات وراث، اموال شناختهشده، بدهیها و خواسته روشن درج شود. ثبت درخواست از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و مدارکی مانند گواهی فوت، مدارک هویتی، گواهی انحصار وراثت و اسناد اموال باید تا حد امکان پیوست شود. اقدام سریع، درج اطلاعات دقیق و پرهیز از حذف اموال یا بدهیهای احتمالی، مهمترین عوامل برای رسیدگی منظم و جلوگیری از اختلافهای بعدی است.