در جلسه خواستگاری چگونه میتوان درباره مهریه توافقی روشن و قابل استناد داشت؟ پاسخ کوتاه این است که متن مهریه در خواستگاری باید صرفاً بهعنوان ثبت مذاکرات و توافق اولیه تنظیم شود و برای ایجاد حق قطعی نسبت به مهر، مقدار و شرایط آن باید در عقد نکاح بهطور رسمی درج شود. نامزدی و خواستگاری، بهتنهایی آثار عقد ازدواج را ایجاد نمیکند؛ بنابراین هیچیک از طرفین صرف توافق شفاهی، مالک مهریه یا مکلف به پرداخت آن نمیشوند.
بر اساس قواعد قانون مدنی، میزان مهر با توافق زن و مرد تعیین میشود و زن از زمان وقوع عقد مالک مهر میگردد. در نتیجه، گفتوگوهای جلسه خواستگاری معمولاً «مذاکره مقدماتی» محسوب میشود، نه عقد نکاح. اگر طرفین پیش از ازدواج نوشتهای امضا کنند، اعتبار آن به محتوای نوشته، قصد امضاکنندگان، هویت شهود و شرایط تنظیم آن بستگی دارد. چنین نوشتهای ممکن است درباره تعهد به انجام ازدواج یا توافق مالی، دلیل و امارهای برای اثبات ادعا باشد؛ اما الزاماً جایگزین سند نکاحیه نیست.
برای کاهش اختلاف، متن توافق باید دقیق، بدون ابهام و با مشخصات کامل طرفین تنظیم شود. درج عبارتهای کلی مانند «مهریه عندالاستطاعه توافقی» بدون تعیین مقدار، میتواند زمینه اختلاف را افزایش دهد. بهتر است موارد زیر مشخص شود:
یک نمونه قابل استفاده میتواند چنین باشد: «اینجانبان ... و ... پس از گفتوگوهای مقدماتی، توافق اولیه خود را درباره تعیین مهریه به میزان ... اعلام میکنیم. این نوشته برای ثبت مذاکرات پیش از عقد تنظیم شده و آثار قطعی مهریه پس از وقوع عقد نکاح و درج آن در سند رسمی ازدواج ایجاد خواهد شد. هرگونه تغییر در این توافق باید با رضایت کتبی هر دو طرف انجام شود.» اگر هدف طرفین، ایجاد تعهد مستقل باشد، باید همان قصد بهصورت صریح و با موضوع، زمان اجرا و ضمانت اجرای روشن نوشته شود. متن مهریه در خواستگاری نباید با عباراتی تنظیم شود که میان «توافق اولیه» و «تعهد قطعی» ابهام ایجاد کند.
فرض کنید مریم و علی در جلسه خواستگاری روی ۱۱۰ سکه توافق میکنند و خانوادهها برگهای بدون تاریخ و بدون امضای مریم تنظیم میکنند. پس از مدتی، عقد با مهریه ۱۴ سکه در دفترخانه انجام میشود. در این وضعیت، سند نکاحیه دلیل اصلی مقدار مهر است و برگه قبلی، با توجه به امضا، متن، شهود و قصد واقعی طرفین بررسی خواهد شد. صرف حضور خانوادهها یا شهادت درباره گفتوگو، لزوماً نمیتواند مقدار درجشده در سند رسمی را تغییر دهد. در مقابل، اگر نوشتهای رسمی، دقیق و دارای تعهد مستقل باشد، امکان طرح ادعا درباره آثار همان تعهد وجود دارد؛ نتیجه نهایی به مدارک و اوضاع پرونده وابسته است. بنابراین متن مهریه در خواستگاری باید با سند ازدواج و قصد واقعی طرفین هماهنگ باشد.
بهتر است پیش از عقد، مقدار و شیوه پرداخت با حضور هر دو طرف و بدون فشار خانوادگی روشن شود. هیچ صفحه سفید یا نوشته اصلاحشدهای را بدون توضیح امضا نکنید و تصویر مدارک و نسخه امضاشده را نزد خود نگه دارید. برای مهریههای غیرنقدی، مشخصات مال، مالکیت، ارزش و امکان انتقال باید بررسی شود. اگر توافق پیچیده است یا یکی از طرفین قصد تعهد جداگانه دارد، مشورت با وکیل خانواده پیش از امضا میتواند از اختلاف آینده جلوگیری کند.
خواسته اصلی از تنظیم متن مهریه در خواستگاری، ثبت شفاف مذاکرات و جلوگیری از برداشتهای متفاوت است، نه ایجاد خودکار مهریه پیش از ازدواج. مقدار نهایی مهر باید در عقد نکاح و ترجیحاً سند رسمی ازدواج درج شود. هر نوشته پیش از عقد نیز باید از نظر قصد، امضا، موضوع، شرایط پرداخت و ارزش اثباتی با دقت تنظیم و نگهداری شود.