آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۲۹ (یکشنبه - ۲۹ شهریور ۱۴۰۵)

در محکومیت به پرداخت مهریه عندالاستطاعه، صرف مطالبه زوجه برای الزام فوری زوج به پرداخت کافی نیست و ابتدا باید توانایی مالی زوج یا وجود مال قابل وصول اثبات شود؛ بنابراین محکومیت به پرداخت مهریه عندالاستطاعه معمولاً به این معناست که زوجه باید استطاعت مالی همسر را نشان دهد. برای مثال، اگر زوج مالک آپارتمان، خودرو یا حساب بانکی قابل توجهی باشد، زوجه می‌تواند با معرفی این اموال، اجرای حکم و وصول طلب خود را پیگیری کند، حتی اگر زوج ادعا کند درآمد ماهانه محدودی دارد.

مهریه از نظر نحوه مطالبه معمولاً به دو شکل عندالمطالبه و عندالاستطاعه تعیین می‌شود. در مهریه عندالمطالبه، اصل بر این است که زوجه هر زمان بخواهد می‌تواند مهریه را مطالبه کند و زوج باید آن را بپردازد یا درباره ناتوانی مالی خود، مطابق مقررات مربوط، اقدام کند. اما در مهریه عندالاستطاعه، پرداخت مهریه به توانایی مالی زوج وابسته است.

در چنین شرایطی، زوجه باید بتواند نشان دهد که زوج توان پرداخت تمام یا بخشی از مهریه را دارد. این توانایی فقط به حقوق ماهانه محدود نیست و می‌تواند از مالکیت ملک، خودرو، سهام، سپرده بانکی، درآمد تجاری، دریافت مبالغ قابل توجه یا انتقال صوری اموال استنباط شود. در نتیجه، محکومیت به پرداخت مهریه عندالاستطاعه بدون بررسی وضعیت مالی زوج، لزوماً به توقیف فوری اموال یا حبس او منتهی نمی‌شود.

بله، زوجه برای مطالبه مهریه باید از مسیر قانونی اقدام کند. این اقدام می‌تواند از طریق اجرای ثبت، در صورتی که سند ازدواج رسمی باشد، یا از طریق دادگاه خانواده انجام شود. انتخاب مسیر مناسب به وضعیت سند، وجود مال به نام زوج، سرعت مورد انتظار و امکان شناسایی دارایی‌ها بستگی دارد.

در اجرای ثبت، زوجه می‌تواند با ارائه سند ازدواج، صدور اجراییه را درخواست کند. پس از ابلاغ اجراییه، زوج باید در مهلت قانونی برای پرداخت یا معرفی مال اقدام کند. اگر مالی از او شناسایی شود، امکان توقیف و ارزیابی آن وجود دارد. با این حال، در مهریه عندالاستطاعه، صرف صدور اجراییه به معنای اثبات توانایی مالی نیست و ممکن است زوجه برای اثبات استطاعت زوج یا معرفی مال، اسناد و دلایل بیشتری ارائه کند.

در مسیر دادگاه نیز زوجه می‌تواند دادخواست مطالبه مهریه ثبت کند. دادگاه پس از بررسی سند نکاحیه، شرط عندالاستطاعه و دلایل مالی ارائه‌شده، درباره اصل دین و امکان وصول آن تصمیم می‌گیرد. محکومیت به پرداخت مهریه عندالاستطاعه در این مرحله معمولاً با توجه به مفاد عقدنامه و شواهد مربوط به استطاعت زوج بررسی می‌شود.

در حالت معمول، زوجه‌ای که مهریه او عندالاستطاعه است باید توانایی مالی زوج را اثبات کند. البته این موضوع به مفاد دقیق عقدنامه، اظهارات طرفین و تشخیص مرجع رسیدگی بستگی دارد. اگر زوجه مالی مشخص را معرفی کند، لازم نیست از ابتدا تمام دارایی‌های زوج را شناسایی کرده باشد؛ معرفی یک مال معین می‌تواند برای شروع عملیات توقیف و بررسی کافی باشد.

دلایل قابل استفاده برای اثبات استطاعت مالی عبارت‌اند از:

• سند مالکیت ملک، زمین یا واحد تجاری به نام زوج؛
• مدارک مالکیت خودرو یا وسایل نقلیه ارزشمند؛
• اطلاعات مربوط به حساب‌های بانکی و سپرده‌های قابل توقیف؛
• اسناد شرکت، سهام، پروانه کسب یا شراکت تجاری؛
• قراردادهای کاری، فیش‌های حقوقی و مدارک مربوط به درآمد مستمر؛
• قرائن مربوط به انتقال اموال به بستگان با هدف جلوگیری از پرداخت مهریه؛
• شهادت شهود و سایر مدارکی که توانایی مالی واقعی زوج را نشان می‌دهد.

البته ارزش اثباتی هر دلیل به شرایط پرونده بستگی دارد. برای نمونه، داشتن شغل به‌تنهایی همیشه نشان‌دهنده توانایی پرداخت کل مهریه نیست. همچنین سکونت در خانه گران‌قیمت، اگر ملک متعلق به شخص دیگری باشد، به‌تنهایی دلیل قطعی مالکیت زوج محسوب نمی‌شود.

نخست باید عقدنامه و شرط مربوط به عندالاستطاعه بودن مهریه بررسی شود. سپس زوجه باید تعداد سکه یا میزان وجه مندرج در سند، مشخصات زوج و اطلاعاتی را که درباره اموال او دارد آماده کند. ثبت دادخواست یا درخواست اجراییه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود.

پس از تشکیل پرونده، امکان درخواست شناسایی اموال و استعلام از مراجع مربوط وجود دارد. اگر مال قابل توقیف شناسایی شود، باید ارزش آن، وضعیت بازداشت‌های قبلی و امکان فروش یا انتقال قانونی بررسی شود. ملکی که در رهن بانک یا توقیف شخص دیگری است، ممکن است به‌سادگی قابل وصول نباشد.

اگر دادگاه زوج را به پرداخت مهریه محکوم کند، صدور اجراییه به او ابلاغ می‌شود. زوج می‌تواند در صورت ناتوانی واقعی، دادخواست اعسار و تقسیط ارائه کند؛ اما در مهریه عندالاستطاعه، موضوع اصلی همچنان احراز توانایی مالی و وجود دارایی است. تقسیط نیز به شرایط اقتصادی، درآمد، هزینه‌های ضروری و دارایی‌های زوج بستگی دارد و مبلغ آن برای همه افراد یکسان نیست.

در محکومیت به پرداخت مهریه عندالاستطاعه، درخواست حبس زوج معمولاً راهکار اصلی و فوری محسوب نمی‌شود؛ زیرا وقتی پرداخت به استطاعت مالی مشروط شده است، ابتدا باید توانایی او یا مال قابل دسترس احراز شود. بنابراین تمرکز بر شناسایی دارایی و ارائه دلیل مالی، معمولاً نتیجه عملی بیشتری دارد.

در مهریه عندالمطالبه، اصل دین با وقوع عقد ایجاد می‌شود و زوجه می‌تواند پرداخت آن را مطالبه کند. زوج نیز اگر مدعی ناتوانی باشد، باید از سازوکار اعسار استفاده کند. اما در مهریه عندالاستطاعه، مطالبه زوجه با یک شرط همراه است و آن، توانایی مالی زوج است. به همین دلیل، ممکن است زوجه اصل استحقاق خود نسبت به مهریه را داشته باشد، اما تا زمانی که استطاعت مالی زوج ثابت نشود، وصول فوری امکان‌پذیر نباشد.

محدودیت قانونی مربوط به ضمانت اجرای حبس و میزان مهریه نیز باید جداگانه از شرط عندالاستطاعه بررسی شود. تعداد سکه‌های درج‌شده در عقدنامه، نوع شرط، وضعیت مالی زوج و مفاد حکم، هرکدام در نتیجه پرونده اثر دارند. نمی‌توان بدون مطالعه سند ازدواج و رأی صادرشده، درباره توقیف همه اموال یا حبس زوج اظهارنظر قطعی کرد.

مدارک اصلی معمولاً شامل اصل یا تصویر سند ازدواج، کارت ملی و شناسنامه زوجه، نشانی و مشخصات زوج، و هر مدرکی درباره اموال یا درآمد اوست. اگر زوجه مالی را معرفی می‌کند، شماره پلاک ثبتی ملک، شماره پلاک خودرو، مشخصات شرکت یا اطلاعات حساب، در صورت دسترسی، روند پیگیری را آسان‌تر می‌کند.

هزینه ثبت دادخواست یا درخواست اجراییه و هزینه‌های دادرسی مطابق تعرفه قانونی محاسبه می‌شود. در صورت ناتوانی مالی زوجه، امکان درخواست اعسار از هزینه دادرسی وجود دارد، اما پذیرش آن نیازمند بررسی شرایط مالی و مدارک مربوط است. استفاده از وکیل نیز هزینه جداگانه دارد و میزان آن به توافق طرفین و پیچیدگی پرونده بستگی خواهد داشت.

انتقال مال همیشه به معنای فرار از دین نیست. برای اثبات فرار از پرداخت دین، باید شرایط قانونی از جمله وجود بدهی، قصد جلوگیری از پرداخت و صوری یا زیان‌بار بودن انتقال بررسی شود. اگر زوج پیش از مطالبه مهریه یا پس از آن، مال خود را به یکی از نزدیکان منتقل کرده باشد، زوجه باید تاریخ انتقال، ارزش واقعی معامله، رابطه طرفین و باقی ماندن یا نماندن اموال دیگر را بررسی کند.

در چنین وضعی، جمع‌آوری مدارک اهمیت زیادی دارد. مبایعه‌نامه، استعلام ثبتی، گردش مالی، پیام‌ها، شهادت شهود و قرائن مربوط به پرداخت نشدن وجه معامله می‌تواند در ارزیابی موضوع مؤثر باشد. صرف ادعای اینکه زوج مال خود را منتقل کرده، برای بی‌اعتبار کردن معامله کافی نیست و تشخیص نهایی با مرجع قضایی است.

آیا با مهریه عندالاستطاعه می‌توان زوج را ممنوع‌الخروج کرد؟

درخواست ممنوع‌الخروجی تابع مقررات اجرای اسناد رسمی یا احکام مالی و وضعیت پرونده است. صرف عندالاستطاعه بودن مهریه، به‌تنهایی نتیجه قطعی ایجاد نمی‌کند و باید وجود شرایط قانونی، صدور اجراییه و امکان اجرای درخواست بررسی شود.

اگر زوج شغل داشته باشد، استطاعت او ثابت می‌شود؟

داشتن شغل می‌تواند یک قرینه باشد، اما به‌تنهایی برای اثبات توانایی پرداخت کل مهریه کافی نیست. میزان درآمد، هزینه‌های ضروری، تعداد افراد تحت تکفل، بدهی‌ها و ارزش مهریه باید در کنار هم ارزیابی شوند.

آیا می‌توان خانه محل سکونت زوج را توقیف کرد؟

خانه‌ای که برای زندگی متعارف زوج و افراد تحت تکفل او ضروری است، ممکن است در زمره مستثنیات دین قرار گیرد. تشخیص متعارف بودن منزل، ارزش ملک و شرایط خانوادگی با مرجع اجرا یا دادگاه است؛ بنابراین هر خانه‌ای به‌صورت خودکار قابل توقیف نیست.

اگر زوج مالی به نام خود نداشته باشد، پرونده چه سرنوشتی دارد؟

نبود مال شناسایی‌شده، وصول فوری را دشوار می‌کند، اما حق زوجه از بین نمی‌رود. در صورت پیدا شدن مال یا تغییر وضعیت مالی زوج، امکان پیگیری مجدد وجود دارد. همچنین هرگونه انتقال مشکوک اموال باید جداگانه بررسی شود.

آیا امکان تقسیط مهریه عندالاستطاعه وجود دارد؟

اگر توانایی زوج برای پرداخت اصل یا بخشی از مهریه احراز شود اما پرداخت یکجای آن ممکن نباشد، موضوع تقسیط می‌تواند با توجه به درآمد و دارایی‌های او بررسی شود. اقساط باید بر اساس وضعیت واقعی تعیین شود و در صورت تغییر شرایط، امکان درخواست تعدیل اقساط وجود دارد.

در محکومیت به پرداخت مهریه عندالاستطاعه، مهم‌ترین موضوع اثبات توانایی مالی زوج یا معرفی مال قابل وصول است. زوجه باید عقدنامه، شرط درج‌شده در آن و مدارک مربوط به اموال یا درآمد زوج را آماده کند و سپس از طریق اجرای ثبت یا دادگاه خانواده اقدام نماید. صرف صدور حکم، بدون شناسایی مال یا احراز استطاعت، الزاماً به دریافت فوری مهریه منتهی نمی‌شود. بررسی دقیق سند ازدواج، نحوه انتقال اموال، مستثنیات دین و وضعیت درآمدی زوج می‌تواند از طرح درخواست‌های بی‌نتیجه جلوگیری کند و مسیر اجرای مؤثر حکم را هموار سازد.