آیا فروش ملک مشاع بدون رضایت همه مالکان امکانپذیر است؟ بله، اما نحوه اقدام به وضعیت ملک، سهم هر شریک، قابلیت افراز و وجود یا نبود بدهی بستگی دارد؛ در مزایده اموال غیر منقول مشاع معمولاً فقط سهم شریک بدهکار یا سهم شریکی که درخواست فروش داده است عرضه میشود، مگر اینکه مبنای قانونی برای فروش تمام ملک وجود داشته باشد.
مشاع بودن به این معناست که چند شخص در جزءجزء ملک مالکیت دارند و سهم هرکدام از نظر حقوقی مشخص است، هرچند بخش فیزیکی جداگانهای به او اختصاص نیافته باشد. هیچ شریکی اصولاً نمیتواند بدون مجوز قانونی، کل ملک را بفروشد؛ اما میتواند سهم مشاع خود را منتقل کند.
اگر یکی از مالکان بابت بدهی محکوم شده باشد، اجرای احکام فقط تا میزان سهم متعلق به او را توقیف و برای فروش عرضه میکند. اگر ملک قابل افراز نباشد و یکی از شرکا فروش آن را بخواهد، ابتدا باید وضعیت افراز روشن شود. در صورت احراز غیرقابلافراز بودن، فروش ملک و تقسیم مبلغ حاصل میان شرکا امکانپذیر خواهد بود.
در پروندههای اجرایی، مرجع رسیدگی معمولاً واحد اجرای احکام دادگاه صادرکننده اجراییه است. در موضوع افراز، مرجع صالح با توجه به وضعیت ثبتی ملک تعیین میشود؛ ملک دارای سابقه ثبتی ممکن است در صلاحیت اداره ثبت قرار گیرد و در موارد اختلافی یا خارج از صلاحیت ثبتی، دادگاه رسیدگی میکند.
در مزایده اموال غیر منقول مشاع، آگهی باید بهروشنی مشخص کند که موضوع فروش، کل ملک است یا سهم مشاعی. ابهام در این مورد میتواند موجب اعتراض و دشواری در انتقال سند شود.
اصل یا تصویر سند مالکیت، گواهی انحصار وراثت در املاک موروثی، مدارک شناسایی شرکا، رأی یا اجراییه، گزارش ثبتی، نظریه کارشناسی و مستندات مربوط به پرداخت عوارض و مالیات باید بررسی شود. خریدار نیز باید پیش از شرکت، درباره کاربری، بازداشتهای قبلی، حقوق ارتفاقی، اجاره، تصرف اشخاص ثالث و بدهیهای احتمالی تحقیق کند.
خرید سهم مشاع با خرید یک واحد یا قطعه مشخص تفاوت دارد. خریدار سهم مشاع الزاماً مالک قسمت معینی از حیاط، ساختمان یا زمین نمیشود و برای تصرف اختصاصی، به توافق شرکا یا تعیین تکلیف قانونی نیاز دارد.
فرض کنید سه خواهر و برادر هرکدام مالک یکسوم خانهای باشند و سهم یکی از آنان بابت بدهی توقیف شود. در این وضعیت، مزایده اموال غیر منقول مشاع نسبت به همان یکسوم برگزار میشود، نه لزوماً کل خانه. برنده مزایده جانشین مالک قبلی در همان سهم خواهد شد و برای استفاده مستقل از ملک باید با دو شریک دیگر توافق کند یا اقدامات قانونی لازم برای افراز و، در صورت غیرقابلافراز بودن، فروش کل ملک را پیگیری کند.
اگر قیمتگذاری، تشریفات آگهی، میزان سهم عرضهشده یا نحوه برگزاری با قانون و مفاد پرونده سازگار نباشد، شخص ذینفع میتواند در مهلت مقرر، اعتراض خود را نزد مرجع اجرا مطرح کند. اعتراض باید مستند باشد؛ برای نمونه، گزارش کارشناسی مخالف، سند مالکیت، ایراد به ابلاغ یا دلیل اثبات وجود بازداشت مقدم ارائه شود. صرف نارضایتی از قیمت معمولاً برای بیاعتبار کردن مزایده کافی نیست.
مزایده اموال غیر منقول مشاع راهی برای تبدیل سهم یا ملک مشاع به وجه نقد است، اما نتیجه آن به تشخیص درست موضوع فروش، احراز مالکیت، رعایت تشریفات اجرا و بررسی قابلیت افراز وابسته است. پیش از اقدام یا خرید، مطالعه سند، آگهی و گزارش کارشناسی و دریافت نظر وکیل یا کارشناس ثبتی میتواند از خرید سهمی با محدودیتهای ناشناخته جلوگیری کند.