آیا برای تقسیم خانه یا زمین بهجامانده از متوفی، میتوان ملک را به مزایده گذاشت؟ بله، در بسیاری از موارد مزایده ملک ورثه ای پس از احراز وراثت، تعیین سهمها و مشخصشدن غیرقابلتقسیم بودن ملک انجام میشود؛ اما فروش مستقیم بدون رضایت همه ورثه یا دستور مرجع صالح، ممکن است با اعتراض و بیاعتباری معامله روبهرو شود.
اگر همه ورثه درباره فروش توافق داشته باشند، میتوانند با رعایت تشریفات انتقال، ملک را به خریدار واگذار کنند و الزاماً نیازی به مزایده نیست. مزایده معمولاً زمانی مطرح میشود که یکی از ورثه تقسیم ملک را بخواهد، ولی ملک از نظر فنی یا قانونی قابل افراز نباشد یا میان ورثه درباره فروش توافق وجود نداشته باشد.
در املاک مشاع، ابتدا وضعیت ثبتی و امکان افراز بررسی میشود. اگر ملک قابل افراز باشد، هر وارث میتواند سهم مستقل خود را مطالبه کند. اگر افراز ممکن نباشد، با درخواست ذینفع و صدور تصمیم مرجع صالح، فروش ملک از مسیر اجرای مربوط انجام و مبلغ حاصل، پس از کسر هزینههای قانونی، میان صاحبان سهم تقسیم میشود.
وجود وصیتنامه، رهن، بازداشت، بدهی متوفی یا سکونت اشخاص ثالث در ملک نیز باید بررسی شود. این موارد میتوانند بر زمان انتقال، قیمتگذاری یا نحوه تقسیم وجه اثر بگذارند.
فرایند معمول با ثبت درخواست افراز یا فروش آغاز میشود. پس از بررسی صلاحیت مرجع، تصمیم مربوط به افراز یا فروش صادر میگردد. سپس کارشناس رسمی، ارزش ملک را با توجه به موقعیت، مساحت، کاربری، وضعیت بنا و شرایط بازار تعیین میکند. آگهی مزایده باید مشخصات ملک، قیمت پایه، زمان، محل و شرایط شرکت را اعلام کند.
متقاضیان در موعد مقرر پیشنهاد خود را ارائه میدهند و برنده، مطابق شرایط اعلامشده، باید وجه معامله را بپردازد. اگر برنده در مهلت مقرر تعهدات خود را انجام ندهد، آثار قانونی آن از جمله احتمال تجدید مزایده یا ضبط تضمین، تابع مقررات و متن آگهی خواهد بود. هزینه کارشناسی، انتشار آگهی، اجرا و انتقال نیز باید از مرجع اجرا یا دفتر خدمات مربوط استعلام شود؛ زیرا مبلغ آن به ارزش ملک و مرحله پرونده بستگی دارد.
بله، اعتراض باید بر اساس دلیل مشخص و در مهلت درجشده در ابلاغ یا آگهی مطرح شود. اشتباه در مشخصات ثبتی، ارزیابی غیرواقعی، رعایتنشدن تشریفات آگهی یا بیتوجهی به حقوق ورثه میتواند موضوع اعتراض باشد. صرف نارضایتی از قیمت، بدون ارائه دلیل کارشناسی یا ایراد مؤثر، معمولاً برای بیاعتبارکردن مزایده کافی نیست.
پس از فوت پدر خانواده رضایی، سه فرزند و همسر او در یک آپارتمان مشاع شریک شدند. یکی از فرزندان درخواست تقسیم کرد، اما کارشناس تشخیص داد واحد از نظر ثبتی قابل افراز نیست. چون دو وارث با فروش توافق نداشتند، متقاضی از مسیر قانونی اقدام کرد. در ادامه، مزایده ملک ورثه ای پس از ارزیابی و انتشار آگهی انجام شد و وجه حاصل، متناسب با سهم هر وارث و پس از کسر هزینههای قابل مطالبه تقسیم گردید.
درخواست فروش ملک موروثی باید بر پایه سند مالکیت، گواهی انحصار وراثت و وضعیت افراز تنظیم شود. پیش از اقدام، بررسی بدهیها، رهن، بازداشت و حقوق ساکنان اهمیت دارد. همچنین هیچ وارثی نمیتواند بیش از سهم خود را منتقل کند. برای جلوگیری از اشتباه، بهتر است متن تصمیم مرجع، آگهی و گزارش کارشناسی پیش از شرکت یا اعتراض به مزایده ملک ورثه ای توسط وکیل یا کارشناس حقوقی بررسی شود.