آیا هر عبارت تند یا اتهامآمیز در یک لایحه، جرم محسوب میشود؟ خیر؛ مستند برای شکایت بابت لایحه مجرمانه باید نشان دهد که عبارت درجشده، با توجه به متن و شرایط پرونده، یکی از عناوین کیفری مانند توهین، افترا، نشر اکاذیب یا تهدید را تشکیل میدهد و صرف ناراحتکننده بودن آن کافی نیست.
اصطلاح «لایحه مجرمانه» عنوان مستقل و مشخصی در قوانین کیفری نیست. ابتدا باید عبارت مورد اعتراض دقیقاً شناسایی شود. نسبت دادن صریح یک جرم به شخصی بدون توان اثبات آن، ممکن است در شرایطی افترا تلقی شود. بیان الفاظ تحقیرآمیز میتواند عنوان توهین داشته باشد و انتشار مطالب خلاف واقع با قصد اضرار یا تشویش، ممکن است تحت عنوان نشر اکاذیب بررسی شود. تشخیص نهایی به متن کامل لایحه، مخاطب، قصد نویسنده و آثار رفتار بستگی دارد.
مهمترین مستند برای شکایت بابت لایحه مجرمانه معمولاً نسخه کامل لایحه و سابقه ثبت آن در پرونده قضایی است، نه تصویر بریدهشده از یک جمله. مدارک کاربردی عبارتاند از:
هر دفاع تند، انتقاد از عملکرد طرف مقابل یا بیان واقعیت ناخوشایند، الزاماً جرم نیست. وکیل یا طرف دعوا حق دارد برای دفاع، ادعاهای مرتبط با موضوع پرونده را مطرح کند؛ اما این حق، مجوز توهین، نسبت دادن جرم بدون مبنا یا طرح مطالب آگاهانه دروغین نیست. ارتباط عبارت با دعوا، ضرورت آن برای دفاع، شیوه بیان و وجود دلیل، در ارزیابی موضوع مؤثر است. به همین دلیل، حذف یک جمله از متن ممکن است معنای واقعی آن را تغییر دهد.
شاکی باید متن لایحه را دقیق بررسی و عبارتهای مورد اعتراض را مشخص کند، سپس از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، شکواییه را با شرح رفتار، زمان، محل، مشخصات مشتکیعنه و دلایل ثبت کند. در شکواییه بهتر است به جای عباراتی مانند «لایحه توهینآمیز بود»، عین عبارت، صفحه یا بند مربوط و علت مجرمانه بودن آن توضیح داده شود. پس از ارجاع، ممکن است مقام قضایی برای بررسی اصالت سند، استعلام پرونده، تحقیق از اشخاص یا اخذ توضیح اقدام کند.
فرض کنید شخصی در لایحه خود، طرف مقابل را به سرقت اموال مشخصی متهم کرده، در حالی که پرونده استرداد مال بوده و هیچ حکم یا دلیل قابل اتکایی برای سرقت وجود نداشته است. نسخه رسمی لایحه، مشخص بودن انتساب اتهام، ارتباط آن با شاکی و مدارک مالکیت یا تصمیمهای قبلی میتواند مستند برای شکایت بابت لایحه مجرمانه باشد. با این حال، نتیجه پرونده قطعی نیست؛ زیرا مرجع رسیدگی باید قصد، صراحت عبارت و امکان اثبات ادعا را نیز بررسی کند.
ارائه تصویر ناقص، حذف بخشهای مؤثر متن، یکی دانستن دروغ با افترا، یا شکایت صرفاً به دلیل رد شدن ادعا از خطاهای رایج است. همچنین انتشار عمومی لایحه در شبکههای اجتماعی میتواند موضوعی جداگانه ایجاد کند. پیش از ثبت شکایت، بهتر است اصالت نسخه، عنوان کیفری مناسب و ارتباط هر دلیل با ادعا بررسی شود. در نهایت، مستند برای شکایت بابت لایحه مجرمانه باید هم وقوع عبارت و هم عناصر قانونی عنوان مورد ادعا را پشتیبانی کند.