آیا افزایش مساحت بنای احداثشده، سهم مالک و سازنده را خودبهخود تغییر میدهد؟ خیر؛ در قراردادهای مشارکت در ساخت و اضافه متراژ، مالکیت و نحوه تقسیم مساحت اضافی فقط بر اساس قرارداد، پروانه ساختمانی، توافقهای بعدی و نظر کارشناسی تعیین میشود و افزایش بنا بهتنهایی برای هیچیک از طرفین حق قطعی ایجاد نمیکند.
اضافه متراژ معمولاً به تفاوت میان مساحت پیشبینیشده در قرارداد یا نقشه اولیه و مساحت نهایی قابلانتقال یا ساختهشده گفته میشود. این تفاوت ممکن است بر اثر اصلاح نقشه، تغییر تراکم، استفاده از سطح اشغال مجاز، تبدیل مشاعات به بخش اختصاصی یا اشتباه در محاسبه ایجاد شود. باید میان مساحت مفید، غیرمفید، مشاعات، پارکینگ و انباری تفاوت گذاشت؛ زیرا هر مترمربع ارزش و آثار حقوقی یکسانی ندارد.
در قراردادهای مشارکت در ساخت و اضافه متراژ، مهمترین موضوع این است که مشخص شود معیار تقسیم چیست: درصد مالکیت، تعداد واحدها، قدرالسهم از عرصه، مساحت مفید نهایی یا ارزش ریالی ملک. اگر قرارداد درباره متراژ اضافی ساکت باشد، تفسیر آن به قصد مشترک طرفین، عرف قرارداد، اسناد ساختمانی و نظر کارشناس وابسته خواهد بود و نتیجه از پیش قطعی نیست.
برای پیشگیری از اختلاف، قرارداد باید تکلیف افزایش و کاهش مساحت را روشن کند. درج عبارتهای کلی مانند «اضافه بنا متعلق به سازنده است» معمولاً کافی نیست و ممکن است درباره نوع مساحت یا نحوه محاسبه اختلاف ایجاد کند. بهتر است این موارد بهصراحت درج شود:
مدعی باید ابتدا قرارداد و پیوستهای آن را ارائه کند و سپس مساحت توافقشده را با مدارک نهایی مقایسه نماید. پروانه ساختمانی، نقشههای مصوب، گزارش مهندس ناظر، صورتمجلس تفکیکی، سند انتقال و رسیدهای پرداخت، از مدارک مؤثر هستند. در اختلافهای فنی، ارجاع به کارشناس رسمی دادگستری میتواند برای تعیین مساحت واقعی، ارزش هر بخش و علت افزایش بنا ضروری باشد.
در مشارکت در ساخت و اضافه متراژ، ادعای شفاهی یا صرف مشاهده ساختمان بزرگتر، دلیل کافی برای مالکیت یا طلب وجه نیست. همچنین متراژ درجشده در تبلیغات، لزوماً همان مساحت قابلانتقال در سند نیست. خواسته حقوقی میتواند حسب قرارداد شامل مطالبه وجه، الزام به تنظیم سند، اصلاح حساب طرفین یا جبران خسارت باشد؛ اما انتخاب خواسته به مفاد قرارداد و وضعیت ثبتی ملک بستگی دارد.
فرض کنید مالک و سازنده توافق کردهاند چهار واحد با مساحت مفید مشخص احداث و سهم هر طرف بر اساس ارزش واحدها تقسیم شود. پس از پایان کار، یکی از واحدها چند متر بیشتر دارد و سازنده ادعا میکند این افزایش، نتیجه هزینههای اضافی اوست. مالک میتواند با قرارداد، نقشه مصوب و صورتمجلس تفکیکی نشان دهد که متراژ اضافی باید در ارزشگذاری نهایی محاسبه شود. در مقابل، سازنده میتواند هزینههای مستند و توافقهای مکتوب بعدی را ارائه کند. در چنین وضعی، نتیجه به تفسیر قرارداد و ارزیابی کارشناس بستگی دارد و هیچ ادعایی صرفاً با بیان یک طرف ثابت نمیشود.
پیش از امضا، نقشه و جدول قدرالسهم را با وضعیت ثبتی و ضوابط شهرداری تطبیق دهید. هنگام تحویل نیز صورتجلسهای شامل مساحت واقعی، کسری یا اضافه بنا، وضعیت پارکینگ و انباری و مبالغ قابل پرداخت تنظیم کنید. در صورت بروز اختلاف، ارسال اظهارنامه، جمعآوری مدارک و دریافت نظر کارشناسی پیش از طرح دعوا، به تعیین دقیق خواسته کمک میکند.
در مشارکت در ساخت و اضافه متراژ، پاسخ اختلاف در خودِ عدد متراژ خلاصه نمیشود؛ نوع مساحت، مجوز ساخت، ارزش بخش اضافه و متن قرارداد اهمیت دارد. توافق روشن، مستندسازی مراحل و استفاده از کارشناس متخصص میتواند از مطالبههای مبهم و دعاوی طولانی جلوگیری کند.