آیا هر مالک آپارتمان میتواند درباره راهرو، پارکینگ یا پشتبام تصمیم بگیرد؟ پاسخ این است که مشاعات و مالکیت آن تابع قانون تملک آپارتمانها، سند مالکیت و مقررات ساختمان است و هیچ مالکی نمیتواند بخش مشترک را بهطور انحصاری تصرف یا استفاده کند؛ مگر آنکه مجوز معتبر قانونی یا توافق قابل استنادی وجود داشته باشد.
قسمتهایی که برای استفاده همه مالکان یا حفظ و نگهداری ساختمان ضروری هستند، معمولاً در شمار مشاعات قرار میگیرند. راهپله، آسانسور، لابی، راهرو، تأسیسات عمومی، نمای ساختمان، پشتبام و حیاط مشترک نمونههای رایجاند. پارکینگ نیز همیشه وضعیت یکسانی ندارد؛ ممکن است در سند، مالکیت اختصاصی داشته باشد یا صرفاً حق استفاده از یک محل مشخص برای مالک پیشبینی شده باشد.
ملاک اصلی، سند رسمی، صورتمجلس تفکیکی، نقشه ثبتی و وضعیت واقعی ملک است. صرف اینکه محلی در اختیار یک واحد قرار دارد، بهتنهایی مالکیت اختصاصی ایجاد نمیکند. همچنین قسمتهای مشترک اصولاً بهصورت مستقل قابل انتقال به شخصی خارج از مجموعه نیستند و سهم هر مالک از آنها همراه با آپارتمان منتقل میشود.
استفاده از مشاعات باید بهگونهای باشد که مانع استفاده متعارف سایر مالکان نشود و به بنا یا تأسیسات آسیب نزند. قراردادن وسایل شخصی در راهرو، بستن بخشی از حیاط، تغییر نمای ساختمان، نصب تجهیزات روی پشتبام یا اشغال پارکینگ مشترک، بدون رضایت و مجوز لازم، میتواند موجب اعتراض و پیگیری حقوقی شود.
تصمیمهای مربوط به اداره ساختمان معمولاً در مجمع عمومی مالکان اتخاذ میشود و مدیر یا هیئتمدیره مسئول اجرای تصمیمهای معتبر و پیگیری هزینههای مشترک است. هزینه تعمیر آسانسور، نظافت، نگهداری تأسیسات و تعمیرات اساسی، با توجه به ماهیت هزینه و مقررات ساختمان، ممکن است میان مالکان تقسیم شود؛ حتی اگر یک مالک از بخشی از امکانات استفاده نکند.
پیش از اقدام، باید مشخص شود موضوع، مزاحمت یا ممانعت از حق است یا اختلاف مالکیت. مدارک مفید عبارتاند از:
در این وضعیت، مشاعات و مالکیت آن با ادعا تعیین نمیشود؛ بلکه دادگاه بر پایه اسناد، حدود ثبتی، عرف قابل قبول و دلایل ارائهشده تصمیم میگیرد. در موارد فوری، بررسی امکان درخواست دستور موقت نیز اهمیت دارد.
فرض کنید مالک واحد طبقه اول، با نصب در فلزی، قسمتی از راهروی مشترک را به فضای اختصاصی تبدیل کند. سایر مالکان ابتدا میتوانند از طریق مدیر ساختمان و ارسال اظهارنامه، رفع مانع را مطالبه کنند. اگر مالک همچنان اقدام خود را ادامه دهد، معترضان باید با ارائه صورتمجلس تفکیکی، تصاویر و شهادت ساکنان، عمومیبودن محل و ایجاد مزاحمت را اثبات کنند. در چنین پروندهای، مشاعات و مالکیت آن ممکن است با نظر کارشناس و بررسی اسناد روشن شود و نتیجه نهایی به کیفیت دلایل و وضعیت ثبتی بستگی دارد.
برای جلوگیری از اختلاف، پیش از خرید یا تصرف هر بخش، سند، صورتمجلس تفکیکی و مصوبات ساختمان را بررسی کنید. توافق شفاهی درباره قسمتهای مشترک معمولاً برای اثبات مالکیت کافی نیست. ثبت تصمیمها در صورتجلسه، رعایت حقوق سایر مالکان و استفاده از اظهارنامه پیش از طرح دعوا، میتواند از هزینه و طولانیشدن اختلاف جلوگیری کند. در نهایت، مشاعات و مالکیت آن باید با تفکیک دقیق مالکیت اختصاصی، حق استفاده و سهم مشاع تحلیل شود.