آیا مساحت درجشده در سند مالکیت با اندازه واقعی یا مدارک خرید ملک تفاوت دارد؟ مشکل در ثبت میزان مساحت در مالکیت باید ابتدا از نظر منشأ اختلاف بررسی شود؛ زیرا ممکن است ناشی از اشتباه ثبتی، مغایرت نقشه، تجاوز به ملک مجاور یا تغییرات قانونی در حدود ملک باشد و راهکار هرکدام متفاوت است.
نخست باید مساحت مندرج در سند، سابقه ثبتی، صورتمجلس تفکیکی، مبایعهنامه و نقشه موجود با یکدیگر مقایسه شوند. اختلاف چند متر ممکن است به علت گرد کردن اعداد، تفاوت روش برداشت یا کسر ناشی از اصلاح گذر و معبر ایجاد شده باشد؛ اما اختلاف قابل توجه، نیازمند بررسی فنی و ثبتی جدیتر است.
کارشناس نقشهبرداری معمولاً با استفاده از نقشه مختصاتدار، حدود اربعه، موقعیت پلاک ثبتی و وضعیت بنا، مساحت واقعی را تعیین میکند. نتیجه این بررسی بهتنهایی مالکیت ایجاد نمیکند، اما میتواند مبنای اصلاح سوابق ثبتی یا طرح دعوا قرار گیرد. در این مرحله، تشخیص تفاوت میان «کمبود مساحت»، «اشتباه در حدود» و «تصرف ملک مجاور» اهمیت اساسی دارد.
اگر اشتباه صرفاً اداری یا ناشی از مغایرت آشکار در سوابق باشد، میتوان از اداره ثبت محل درخواست بررسی و اصلاح کرد. در مواردی که میان مالکان اختلاف وجود دارد، اداره ثبت ممکن است بهتنهایی صلاحیت حل اختلاف را نداشته باشد و مراجعه به مرجع قضایی یا هیأت صالح ثبتی ضرورت پیدا کند.
هرگاه اصلاح مساحت با حقوق مالک مجاور، حدود پلاک، عملیات افراز، تفکیک یا ثبت ملک دیگری تداخل داشته باشد، موضوع دیگر یک اشتباه ساده دفتری نیست. در چنین وضعی، خواسته میتواند حسب مورد شامل اصلاح سند، اصلاح حدود، ابطال部分ی از سند معارض، رفع تجاوز یا الزام به انجام تشریفات ثبتی باشد. عنوان دقیق خواسته باید پس از بررسی اسناد و نظر کارشناس انتخاب شود.
در این شرایط، مشکل در ثبت میزان مساحت در مالکیت با ادعای شفاهی حل نمیشود. نقشه کارشناسی، سوابق ثبتی و دلایل تصرف اهمیت زیادی دارند. همچنین باید همه اشخاصی که از نتیجه پرونده متأثر میشوند، از جمله مالک رسمی مجاور یا انتقالدهنده، در فرایند مربوط قرار گیرند.
فرض کنید نرگس ملکی را با مساحت قراردادی ۲۵۰ مترمربع خریداری کرده، اما در سند رسمی ۲۳۸ مترمربع درج شده است. بررسی نقشه ثبتی نشان میدهد ۱۲ مترمربع به علت اصلاح عرض کوچه از محدوده ملک خارج شده و در سابقه تفکیکی نیز همین موضوع ثبت شده است. در این مثال، مشکل در ثبت میزان مساحت در مالکیت لزوماً به معنای اشتباه اداره ثبت نیست و ممکن است خریدار فقط نسبت به مقدار واقعی قابل انتقال یا تعهد فروشنده حق مطالبه داشته باشد. نتیجه نهایی به متن قرارداد، زمان انتقال و سوابق رسمی وابسته است.
برای پیگیری مشکل در ثبت میزان مساحت در مالکیت، ابتدا اسناد و نقشه را تطبیق دهید و پیش از طرح دعوا از کارشناس ثبتی یا نقشهبردار رسمی نظر بگیرید. درخواست اصلاح از اداره ثبت برای خطاهای روشن مناسب است؛ اما اختلاف حدود، تصرف یا تعارض اسناد ممکن است به رسیدگی قضایی نیاز داشته باشد. از امضای اقرارنامه یا توافق درباره مساحت، بدون بررسی آثار ثبتی و حقوقی آن، خودداری کنید.