اگر میان مالک و مستأجر درباره اجارهبها، تخلیه، تعمیرات یا ودیعه اختلاف ایجاد شود، چه باید کرد؟ پاسخ این است که مشکل مالک و مستأجر ابتدا باید با بررسی قرارداد، رسیدهای پرداخت و تعهدات قانونی طرفین تحلیل شود و سپس، در صورت بینتیجه ماندن مذاکره، از مسیر قانونی مناسب پیگیری شود. انتخاب مسیر درست به نوع اختلاف، تاریخ قرارداد، وجود یا نبود سند رسمی و شرایط ملک بستگی دارد.
رایجترین اختلافها شامل پرداختنشدن اجاره، مطالبه افزایش اجاره برخلاف قرارداد، خودداری از استرداد ودیعه، ادعای خسارت به ملک، انجامندادن تعمیرات ضروری و امتناع مستأجر از تخلیه پس از پایان مدت اجاره است. باید میان تخلیه و فسخ قرارداد تفاوت گذاشت؛ تخلیه معمولاً ناظر به پایان مدت یا تحقق شرایط قانونی آن است، اما فسخ به برهمزدن قرارداد به دلیل وجود اختیار قانونی یا قراردادی نیاز دارد.
در هر مشکل مالک و مستأجر، مدارک میتوانند نتیجه رسیدگی را تغییر دهند. صرف ادعای شفاهی معمولاً برای اثبات میزان بدهی، پرداخت ودیعه یا ورود خسارت کافی نیست. مدارک مهم عبارتاند از:
اگر قرارداد کتبی وجود ندارد، پرداختهای بانکی، پیامها، شهادت و سایر قرائن میتوانند رابطه استیجاری و مفاد توافق را تا حد قابل اثبات روشن کنند؛ با این حال، اثبات شرایطی مانند مدت دقیق یا میزان ودیعه ممکن است دشوارتر شود.
تعمیرات اساسی و ضروری که برای قابلاستفادهبودن ملک لازم هستند، اصولاً بر عهده مالک قرار میگیرند، مگر آنکه قرارداد به شکل معتبر ترتیب دیگری تعیین کرده باشد. تعمیرات جزئی و خسارتهایی که بر اثر استفاده متعارف ایجاد نشدهاند، ممکن است بر عهده مستأجر باشند. مستأجر نباید بدون اطلاع و دلیل قابل اثبات، هزینههای سنگین را از اجارهبها کسر کند؛ بهتر است ابتدا موضوع را کتبی اعلام و برای رفع آن مهلت معقول تعیین کند.
در مقابل، مالک نیز نمیتواند بدون رضایت مستأجر یا مجوز قانونی وارد ملک شود، مگر در وضعیتهای ضروری و استثنایی. کسر خسارت از ودیعه باید بر اساس دلیل، میزان واقعی زیان و در صورت اختلاف، نظر مرجع رسیدگی انجام شود؛ ادعای کلی درباره رنگآمیزی یا فرسودگی عادی بهتنهایی کافی نیست.
فرض کنید مستأجری پس از پایان قرارداد، ملک را تخلیه و کلید را تحویل میدهد، اما مالک به دلیل ادعای خرابی کابینت از بازگرداندن ودیعه خودداری میکند. مستأجر میتواند رسید تحویل ملک، تصاویر روز تخلیه و پیامهای مطالبه وجه را ارائه کند. مالک نیز باید ورود خسارت، ارتباط آن با عملکرد مستأجر و مبلغ واقعی تعمیر را با فاکتور، گزارش کارشناس یا دلایل معتبر ثابت کند. در این نمونه، مشکل مالک و مستأجر صرفاً با ادعای یکی از طرفین حل نمیشود و نتیجه به مدارک، مفاد قرارداد و ارزیابی خسارت وابسته است.
بهتر است پیش از طرح دعوا، مطالبه یا درخواست خود را بهصورت رسمی و قابل اثبات اعلام کنید. برای اجارههای عادی، بسته به موضوع، ممکن است درخواست تخلیه، مطالبه اجور معوقه، استرداد ودیعه، الزام به تعمیر یا مطالبه خسارت مطرح شود. مرجع صالح نیز بر اساس نوع خواسته، مبلغ، محل وقوع ملک و تشریفات قانونی تعیین میشود. در برخی موارد، ثبت درخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و رسیدگی در شورای حل اختلاف یا دادگاه صالح انجام میگیرد؛ صلاحیت دقیق را باید هنگام ثبت بررسی کرد.
اشتباه رایج این است که مستأجر بدون صورتجلسه کلید را تحویل دهد یا مالک بدون دلیل، ودیعه را نگه دارد. تنظیم صورتجلسه، تعیین تکلیف قبوض و دریافت رسید تحویل، از بسیاری اختلافها جلوگیری میکند.
برای حل مشکل مالک و مستأجر، قرارداد و اسناد پرداخت را دقیق بررسی کنید، تفاوت تعمیرات اساسی و جزئی را در نظر بگیرید و پیش از اقدام قضایی، مطالبه خود را مستند و رسمی کنید. هیچیک از طرفین نباید نتیجه قطعی را بدون بررسی مدارک فرض کند؛ زیرا تاریخ قرارداد، شرطهای توافقشده و دلایل موجود، مسیر و نتیجه رسیدگی را تعیین میکنند.