آیا میتوان اجارهبهای پرداختنشده ملک متعلق به متوفی را از وراث دریافت کرد؟ بله؛ مطالبه اجاره بها ملک ورثه ای از وراث با ارائه مدارک مالکیت، قرارداد اجاره و اثبات میزان بدهی امکانپذیر است، اما مسئولیت هر وارث معمولاً به نسبت سهم او از ترکه بررسی میشود، نه لزوماً به صورت مساوی یا نامحدود. اگر قرارداد اجاره را خود متوفی امضا کرده باشد، حقوق و تعهدات مالی ناشی از آن، در حدود مقررات ارث و ترکه، به وراث منتقل میشود.
نخست باید مشخص شود ملک در زمان ایجاد بدهی متعلق به متوفی بوده و رابطه استیجاری نیز قابل اثبات است. وجود اجارهنامه کتبی، رسیدهای قبلی، واریز بانکی، پیامهای طرفین، شهادت شهود یا اقرار مستأجر میتواند رابطه قراردادی و میزان اجاره را نشان دهد. در اجارهنامههای عادی نیز صرفاً به دلیل ثبتنشدن قرارداد، ادعا بیاعتبار نمیشود؛ بااینحال، اثبات آن ممکن است دشوارتر باشد.
اگر یکی از وراث پس از فوت، ملک را در اختیار گرفته و از پرداخت اجرت خودداری کرده باشد، موضوع میتواند علاوه بر اجارهبهای قراردادی، با بحث اجرتالمثل ایام تصرف نیز ارتباط پیدا کند. اجارهبها مبلغ توافقشده در قرارداد است؛ اما اجرتالمثل، مبلغ متعارف استفاده از ملک در دورهای است که قرارداد معتبر یا قابل استناد وجود ندارد.
ترکه پیش از تقسیم، مجموعهای از داراییها و بدهیهای متوفی است. بنابراین بهتر است طلب اجارهبها ابتدا از محل ترکه مطالبه شود. پس از تقسیم، معمولاً ادعا باید با توجه به سهمالارث و میزان انتفاع یا مسئولیت هر شخص تنظیم شود. اگر ورثه ملک را مشترکاً اجاره داده باشند، ارائه دادخواست علیه همه اشخاص ذینفع، از بروز اختلاف درباره سمت و میزان مسئولیت جلوگیری میکند.
چنانچه یکی از وراث به وکالت از سایرین قرارداد را امضا کرده باشد، حدود اختیار او اهمیت دارد. همچنین دریافت تمام اجارهبها توسط یک وارث، بهتنهایی دلیل مالکیت انحصاری او نیست و ممکن است سایر وراث نسبت به سهم خود حق مطالبه داشته باشند.
در صورت اختلاف درباره مبلغ، دادگاه میتواند بررسی اسناد مالی یا ارجاع امر به کارشناس را ضروری بداند. کارشناس معمولاً با توجه به قرارداد، عرف محل، مشخصات ملک و دوره زمانی، مبلغ قابل مطالبه را بررسی میکند؛ بنابراین درج مبلغ غیرواقعی در دادخواست ممکن است هزینه و زمان رسیدگی را افزایش دهد.
بهتر است پیش از طرح دعوا، اظهارنامهای برای وراث یا نماینده قانونی آنان ارسال شود و مبلغ، دوره بدهی، مستندات و مهلت پرداخت بهروشنی درج گردد. سپس دادخواست مطالبه اجارهبها یا حسب مورد اجرتالمثل، با تعیین خواسته و طرفهای صحیح، ثبت میشود. مرجع صالح بر اساس نوع خواسته، ارزش دعوا و مقررات صلاحیت محلی تعیین میشود؛ در دعاوی مرتبط با حقوق ملک، محل وقوع ملک اهمیت ویژهای دارد.
خواهان باید از مطالبه مبلغی که قبلاً دریافت شده یا مربوط به دوره پس از تخلیه است خودداری کند. همچنین اگر ملک در رهن، توقیف یا موضوع اختلاف مالکیت باشد، این وضعیت باید در دادخواست توضیح داده شود.
فرض کنید متوفی مغازهای را با اجارهنامه یکساله اجاره داده و پس از فوت او، مستأجر سه ماه اجاره پرداخت نکرده است. دختر و پسر متوفی گواهی انحصار وراثت دارند و قرارداد نیز به نام پدرشان است. در این وضعیت، مطالبه اجاره بها ملک ورثه ای از وراث با ارائه قرارداد، گواهی وراثت و گردش حساب امکانپذیر است؛ اما دادگاه پس از بررسی سهم هر وارث، پرداختها و اعتبار قرارداد، درباره میزان محکومیت تصمیم میگیرد. اگر یکی از وراث پس از پایان اجاره همچنان مغازه را در اختیار داشته باشد، موضوع اجرتالمثل نیز قابل بررسی خواهد بود.
برای موفقیت در مطالبه اجاره بها ملک ورثه ای از وراث باید سمت وراث، مالکیت متوفی، قرارداد، دوره بدهی و مبلغ دقیق اثبات شود. ارسال اظهارنامه، تعیین همه اشخاص مسئول و تفکیک اجارهبها از اجرتالمثل، از مهمترین اقدامات پیش از طرح دعواست.