آیا کارفرما بابت ساعات کار شب یا حضور در روز جمعه مبلغی پرداخت نکرده است؟ مطالبه شب کاری و جمعه کاری پرداخت نشده از طریق ثبت دادخواست در اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل کار امکانپذیر است و میزان آن بر اساس مزد ثابت، ساعات واقعی کار و نوع نوبتکاری محاسبه میشود. پیش از اقدام، قرارداد، فیش حقوقی، گزارش حضور و غیاب و هر مدرکی را که ساعات کار را نشان میدهد جمعآوری کنید.
مطابق قانون کار، کار شب معمولاً کاری است که در فاصله ساعت ۲۲ تا ۶ صبح انجام میشود. اگر کارگر غیرنوبتکار در این ساعات کار کند، برای هر ساعت کار شب، فوقالعاده شبکاری معادل ۳۵ درصد مزد هر ساعت کار عادی تعلق میگیرد. اما در نوبتکاری، مقررات فوقالعاده نوبتکاری مطرح است و محاسبه باید بر اساس گردش شیفتها انجام شود؛ بنابراین هر کار شبانه الزاماً مشمول رقم ۳۵ درصد نیست.
کار در روز جمعه نیز با شبکاری تفاوت دارد. جمعه تعطیل هفتگی کارگر است و در صورت اشتغال در این روز، اصل بر پرداخت ۴۰ درصد اضافه بر مزد عادی است؛ همچنین باید تعطیل هفتگی در روز دیگری رعایت شود. اضافهکاری موضوع جداگانهای است و زمانی مطرح میشود که کار از ساعات قانونی یا برنامه عادی فراتر رود. در یک پرونده ممکن است چند عنوان مالی همزمان قابل بررسی باشد، اما جمع آنها باید با توجه به برنامه کاری و اسناد اثبات شود.
برای محاسبه، ابتدا مزد هر ساعت کار عادی از اطلاعات حقوقی و مزد ثابت استخراج میشود. سپس تعداد ساعات واقعی شب یا جمعه در دوره مورد ادعا مشخص میگردد. فوقالعاده شبکاری غیرنوبتکار برابر است با تعداد ساعات شب ضربدر ۳۵ درصد مزد ساعتی؛ فوقالعاده جمعهکاری نیز برابر است با ساعات کار جمعه ضربدر ۴۰ درصد مزد ساعتی. مزایایی مانند کمکهزینه مسکن یا بن کارگری معمولاً مبنای این محاسبه نیستند، مگر اینکه ماهیت مزد داشته و در پرونده به شکل دیگری احراز شوند.
نبود قرارداد کتبی بهتنهایی حق کارگر را از بین نمیبرد؛ رابطه کاری و میزان کار را میتوان با مجموعهای از قرائن اثبات کرد. در مقابل، صرف ادعای شفاهی معمولاً برای احراز همه ساعات کافی نیست و مرجع رسیدگی ممکن است سوابق کارگاه یا نظر کارشناسی را بررسی کند.
فرض کنید ناهید دو سال در یک فروشگاه، بدون نوبتکاری، از ساعت ۲۳ تا ۳ بامداد کار کرده و بیشتر جمعهها نیز در محل حاضر بوده است. فیشهای او فقط مزد عادی را نشان میدهد. در چنین وضعی، مطالبه شب کاری و جمعه کاری پرداخت نشده با ارائه برنامه شیفت، گزارش ورود و خروج و شهادت همکاران قابل طرح است. اگر کارفرما ساعات را انکار کند، نتیجه به اعتبار اسناد و تشخیص مرجع رسیدگی وابسته خواهد بود؛ بنابراین نمیتوان پیشاپیش مبلغ نهایی را قطعی دانست.
کارگر ابتدا باید دادخواست خود را از طریق سامانه روابط کار ثبت و اداره کار محل انجام کار را انتخاب کند. در دادخواست، نام کارفرما، بازه اشتغال، عنوان دقیق مطالبات و مبلغ تقریبی درج میشود. پس از رسیدگی و صدور رأی، امکان اعتراض در مهلت قانونی همان رأی وجود دارد. رأی قطعی نیز از مسیر اجرای احکام دادگستری قابل پیگیری است. بهتر است مطالبه شب کاری و جمعه کاری پرداخت نشده برای هر ماه جداگانه محاسبه و از امضای تسویهحساب کلی، بدون بررسی دقیق مبالغ، خودداری شود.
تشخیص حق به غیرنوبتکار یا نوبتکار بودن، ساعات واقعی، رعایت تعطیل هفتگی و اسناد پرداخت وابسته است. تنظیم جدول محاسبه و ارائه مدارک منسجم، احتمال شناسایی دقیق مطالبات را افزایش میدهد.