آیا میتوان مهریه را از شوهری که به دلیل صغر، جنون یا سفه محجور شده مطالبه کرد؟ بله؛ مطالبه مهریه از آدم محجور امکانپذیر است، اما نحوه طرح دعوا و اجرای حکم به نوع حجر، وجود یا عدم وجود ولی یا قیم، وضعیت مالی زوج و تشخیص مرجع قضایی بستگی دارد. حجر به خودی خود باعث از بین رفتن دین مهریه نمیشود و در صورت اثبات استحقاق زوجه، اصل بدهی همچنان بر عهده زوج باقی میماند.
مهریه، پس از تحقق عقد نکاح و مطابق شرایط مندرج در عقدنامه، دینی بر عهده شوهر است. محجور بودن زوج معمولاً این دین را ساقط نمیکند؛ با این حال، اقدامات مالی و دفاع در دعوا باید با رعایت مقررات مربوط به نماینده قانونی او انجام شود. اگر زوج صغیر باشد، ولی یا قیم در فرایند دادرسی نقش خواهد داشت. در مورد شخص مجنون یا سفیه نیز حدود اختیار نماینده قانونی و نوع تصمیم مالی، اهمیت اساسی دارد.
باید میان «ثابت بودن بدهی» و «امکان وصول فوری» تفاوت گذاشت. ممکن است دادگاه اصل مهریه را احراز کند، اما به علت نداشتن مال قابل شناسایی یا محدودیتهای قانونی در اداره اموال محجور، وصول آن زمانبر شود. همچنین اموالی که متعلق به شخص دیگری است یا قانوناً قابل توقیف نیست، برای پرداخت مهریه قابل استفاده نخواهد بود.
زوجه میتواند با توجه به شرایط پرونده، از دادگاه خانواده درخواست مطالبه مهریه کند یا در صورت فراهم بودن شرایط، از طریق اجرای ثبت سند ازدواج اقدام نماید. در پرونده مربوط به فرد محجور، شناسایی نماینده قانونی و ابلاغ صحیح اهمیت بیشتری دارد. چنانچه میان نماینده و محجور تعارض منافع وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به تعیین نماینده ویژه یا اتخاذ تصمیم حمایتی از سوی مرجع صالح باشد.
مدارک معمول شامل سند ازدواج یا رونوشت رسمی آن، شناسنامه و کارت ملی زوجه، اطلاعات هویتی زوج و در صورت امکان، مدارک مربوط به حجر و نماینده قانونی اوست. اگر زوج دارای قیم یا ولی باشد، ارائه اطلاعات و نشانی وی برای ابلاغ ضروری است. اسناد مربوط به اموال، حسابها، خودرو، ملک یا درآمد زوج نیز میتواند در مرحله شناسایی دارایی و اجرای حکم مؤثر باشد؛ البته ادعا درباره دارایی بدون دلیل، الزاماً به توقیف منجر نمیشود.
در مطالبه مهریه از آدم محجور نباید نشانی یا مشخصات نماینده قانونی نادیده گرفته شود. همچنین اگر زوجه مدعی پرداخت نشدن بخشی از مهریه است، میزان پرداختهای قبلی، رسیدها و توافقهای احتمالی باید دقیق بررسی شود.
محجور بودن زوج به معنای اثبات اعسار نیست. اعسار، ناتوانی از پرداخت دین با توجه به دارایی و درآمد قابل دسترس است و باید جداگانه بررسی شود. اگر زوج یا نماینده قانونی او مدعی ناتوانی مالی باشد، دادگاه با توجه به دلایل، داراییها، درآمد و وضعیت معیشتی تصمیم میگیرد. صدور حکم تقسیط نیز به معنی از بین رفتن مهریه نیست و صرفاً شیوه پرداخت را تغییر میدهد.
فرض کنید نادر پس از ازدواج، به موجب حکم مرجع صالح محجور شناخته شده و برای او قیم تعیین شده است. همسر او قصد مطالبه مهریه از آدم محجور را دارد. او باید دادخواست را با مشخصات صحیح نادر و قیم ثبت کند و سند ازدواج را ارائه دهد. اگر قیم با زوجه درباره اصل دین یا مقدار پرداختشده اختلاف داشته باشد، دادگاه مدارک هر دو طرف را بررسی میکند و در صورت تعارض منافع، تصمیم حمایتی لازم را اتخاذ خواهد کرد. نتیجه پرونده به اسناد، میزان دارایی زوج و اعتبار دفاعیات بستگی دارد.
حجر مانع قطعی برای مطالبه مهریه نیست، اما تشریفات ابلاغ، نقش ولی یا قیم، وضعیت اموال و احتمال تعارض منافع باید جدی گرفته شود. پیش از اقدام، بررسی سند ازدواج، نوع حجر و داراییهای قابل شناسایی ضروری است. در مطالبه مهریه از آدم محجور، گرفتن تصمیم عجولانه یا طرح دعوا بدون تعیین نماینده درست ممکن است روند وصول را طولانی کند.