آیا پدر، مادر یا سایر بستگان زن میتوانند مهریه او را از شوهر مطالبه کنند؟ پاسخ کوتاه این است: مطالبه مهریه توسط خانواده زن اصولاً فقط زمانی امکانپذیر است که زن به آنان وکالت معتبر داده باشد یا پس از فوت او، مطالبه در چارچوب حقوق ورثه و ترکه انجام شود؛ زیرا مالک مهریه خود زن است، نه خانواده او. بنابراین صرف رابطه خانوادگی، برای طرح دعوا یا مراجعه به اجرای ثبت کافی نیست.
به محض وقوع عقد، زن مالک مهریه میشود و میتواند شخصاً آن را مطالبه، ابراء، ببخشد یا درباره دریافت آن توافق کند. پدر و مادر، حتی اگر هزینه ازدواج را پرداخت کرده یا در زندگی مشترک نقش داشته باشند، مالک مهریه محسوب نمیشوند. در نتیجه، مطالبه مهریه توسط خانواده زن بدون وکالت یا سمت قانونی، معمولاً با ایراد نبودن ذینفع یا نداشتن سمت مواجه خواهد شد.
اگر زن به یکی از بستگان خود وکالتنامه رسمی بدهد، وکیل میتواند در حدود اختیارات درجشده، از طریق اجرای ثبت یا دادگاه خانواده اقدام کند. وکالت باید روشن باشد و اختیار مطالبه، دریافت وجه، مصالحه یا پیگیری عملیات اجرایی را مشخص کند. وکیل، نماینده زن است و مبلغ دریافتشده باید به او یا حساب مورد توافق قانونی پرداخت شود.
فوت زن، طلب مهریه را از بین نمیبرد. اگر مهریه تا زمان فوت پرداخت یا بخشیده نشده باشد، شوهر بدهکار ترکه زن است. ورثه میتوانند با ارائه مدارک لازم، ابتدا طلب متوفی را از داراییهای شوهر پیگیری کنند؛ اما این طلب پیش از تقسیم ترکه محاسبه میشود و هر وارث فقط پس از رعایت مقررات ارث، در حدود سهم خود حق مطالبه خواهد داشت. همسر نیز ممکن است در شمار ورثه باشد، ولی نمیتواند مهریه را به عنوان طلب شخصی خود و جدا از وضعیت ترکه مطالبه کند.
در این وضعیت، گواهی فوت، گواهی انحصار وراثت، سند ازدواج، مدارک هویتی ورثه و در صورت وجود، وکالتنامه یا توافق میان ورثه اهمیت دارد. اگر یکی از ورثه صغیر یا محجور باشد، اقدام باید از طریق نماینده قانونی و با رعایت مصلحت او انجام شود.
در ازدواج رسمی، دارنده حق یا وکیل قانونی او معمولاً میتواند از اجرای اسناد رسمی لازمالاجرا درخواست صدور اجراییه کند. در صورت بروز اختلاف، ادعای پرداخت، اعتراض به میزان بدهی یا نیاز به تصمیم قضایی، مراجعه به دادگاه خانواده نیز ممکن است ضرورت پیدا کند. مدارک رایج عبارتاند از:
اقدام خانواده زن بدون توجه به سمت قانونی، یکی از اشتباهات رایج است. همچنین مطالبه مهریه توسط خانواده زن به معنای امکان توقیف فوری هر مال یا الزام قطعی شوهر به پرداخت یکجا نیست؛ توان مالی، دارایی قابل شناسایی، پرداختهای قبلی و دفاعهای مطرحشده در نتیجه پرونده اثر دارد.
فرض کنید نرگس برای پیگیری مهریه خود به برادرش وکالت رسمی میدهد و در وکالتنامه، اختیار مراجعه به اجرای ثبت، توقیف اموال و دریافت وجه را تصریح میکند. برادر او میتواند به عنوان وکیل، نه به عنوان مالک مهریه، اقدام کند. اگر نرگس پیش از وصول طلب فوت کند، ادامه کار باید با گواهی انحصار وراثت و رعایت سهم و سمت سایر ورثه انجام شود؛ بنابراین نتیجه پرونده به اسناد، میزان مهریه و وضعیت دارایی شوهر بستگی دارد.
خانواده زن به صرف خویشاوندی حق مطالبه مهریه ندارند. مسیر قانونی یا از اقدام مستقیم زن میگذرد، یا از وکالت معتبر او، و پس از فوت نیز از طریق حقوق ورثه و ترکه دنبال میشود. پیش از هر اقدام، بررسی سند ازدواج، وضعیت پرداخت، وجود بخشش یا توافق و حدود اختیار وکیل ضروری است تا دعوا به علت نداشتن سمت یا نقص مدارک متوقف نشود.