آیا فروشنده با وجود دریافت ثمن، برای انتقال رسمی ملک در دفترخانه حاضر نمیشود؟ در این وضعیت، مطالبه وجه التزام عدم تنظیم سند رسمی زمانی امکانپذیر است که در قرارداد، مبلغ یا شیوه محاسبه خسارت برای تأخیر یا خودداری از حضور در دفترخانه بهروشنی تعیین شده باشد. این مطالبه معمولاً میتواند همراه با دعوای الزام به تنظیم سند رسمی مطرح شود، اما نتیجه آن به متن قرارداد، وضعیت ثبتی ملک و امکان قانونی انتقال بستگی دارد.
وجه التزام مبلغی است که طرفین پیشاپیش برای نقض تعهد تعیین میکنند. بنابراین، اگر در مبایعهنامه نوشته شده باشد فروشنده بابت هر روز تأخیر مبلغ معینی بپردازد، خریدار اصولاً برای مطالبه همان مبلغ، نیازمند اثبات میزان واقعی خسارت نیست؛ بلکه باید وقوع تخلف و شرایط سررسید تعهد را ثابت کند. در مقابل، اگر هیچ مبلغی در قرارداد تعیین نشده باشد، مطالبه خسارت تابع قواعد عمومی مسئولیت قراردادی و اثبات زیان، رابطه سببیت و تقصیر خواهد بود.
وجه التزام ممکن است برای «تأخیر در تنظیم سند» یا برای «عدم حضور و امتناع از تنظیم سند» پیشبینی شده باشد. این دو عبارت همیشه آثار یکسانی ندارند. همچنین باید مشخص شود مبلغ برای هر روز، هر ماه یا بهصورت مقطوع تعیین شده است. دادگاه معمولاً به مفاد قرارداد و قصد مشترک طرفین توجه میکند و نمیتوان صرفاً با استناد به عنوان قرارداد، نتیجه قطعی گرفت.
در دعوای مطالبه وجه التزام عدم تنظیم سند رسمی، اسناد و قرائن زیر اهمیت ویژه دارند:
خریدار باید نشان دهد خود نیز تعهداتش را انجام داده یا برای انجام آن آماده بوده است. اگر پرداخت بخش پایانی ثمن باید همزمان با تنظیم سند انجام شود، بهتر است آمادگی پرداخت در اظهارنامه یا گواهی دفترخانه منعکس شود. وجود رهن، بازداشت، فوت مالک یا اختلاف در مالکیت میتواند بر امکان الزام به انتقال و زمان شروع یا ادامه وجه التزام اثر بگذارد.
فرض کنید سارا آپارتمانی را خریداری کرده و در قرارداد مقرر شده فروشنده در تاریخ معین در دفترخانه حاضر شود و بابت هر روز تأخیر مبلغ مشخصی بپردازد. سارا تمام پیشپرداخت را داده و برای پرداخت مانده ثمن نیز آماده بوده، اما فروشنده در موعد مقرر حاضر نشده است. سارا میتواند با ارائه قرارداد، رسیدهای پرداخت، اظهارنامه و گواهی عدم حضور، مطالبه وجه التزام عدم تنظیم سند رسمی را همراه با الزام به تنظیم سند مطرح کند. با این حال، اگر ملک در رهن بانک باشد، دادگاه ممکن است ابتدا رفع مانع قانونی انتقال را لازم بداند و میزان قابل مطالبه نیز به مفاد دقیق قرارداد وابسته خواهد بود.
در پروندهای که الزام به تنظیم سند رسمی ملک نیز خواسته شده است، دعوا معمولاً در دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک مطرح میشود. خواهان باید خواستهها، تاریخ سررسید، مبلغ وجه التزام و مبنای محاسبه آن را دقیق بنویسد و هزینه دادرسی را بر اساس مقررات جاری بپردازد. اگر قرارداد برای هر روز مبلغی تعیین کرده باشد، تعداد روزهای قابل محاسبه باید روشن باشد.
اشتباه رایج، مطالبه وجه التزام بدون بررسی اعتبار قرارداد یا بدون اثبات آمادگی خریدار است. همچنین وجه التزام قراردادی با خسارت تأخیر تأدیه وجه نقد تفاوت دارد و نباید این دو بدون مبنای قراردادی یا قانونی با یکدیگر جایگزین شوند. نتیجه نهایی به اعتبار سند، قابلیت انتقال ملک و نحوه اجرای تعهدات دو طرف بستگی دارد.
برای موفقیت در مطالبه وجه التزام عدم تنظیم سند رسمی، ابتدا باید متن قرارداد، موعد حضور، مبلغ خسارت و تعهدات انجامشده بررسی شود. ارسال اظهارنامه، دریافت گواهی عدم حضور و طرح همزمان خواستههای مرتبط، ادله خریدار را تقویت میکند؛ اما پیش از اقدام، بررسی وضعیت ثبتی ملک و شروط قرارداد ضروری است.