آیا در پروندهای از شما خواسته شده اصل مدارکی را که قبلاً تصویر یا کپی آنها را ارائه کردهاید، به دادگاه نشان دهید؟ معنی عدم ارائه اصول مستندات چیست این است که اصل اسناد و مدارک مورد استناد، مانند قرارداد، رسید، چک، سفته یا وکالتنامه، در مهلت یا جلسه تعیینشده ارائه نشده است. «اصل» در این عبارت به نسخه واقعی و اولیه سند اشاره دارد، نه تصویر، اسکن یا رونوشت آن. این موضوع ممکن است باعث شود دادگاه سند را از مجموعه دلایل خارج کند؛ البته اثر آن به نوع سند، ادعای طرف مقابل و مرحله رسیدگی بستگی دارد.
دادگاه برای بررسی اصالت، محتوا و تمامیت سند، در موارد لازم باید امکان مشاهده اصل آن را داشته باشد. تصویر سند، بهتنهایی، ممکن است درباره اصالت امضا، الحاق، قلمخوردگی یا تطابق با نسخه واقعی ابهام ایجاد کند. بنابراین، وقتی سند عادی مبنای دعوا یا دفاع قرار گرفته و طرف مقابل نسبت به آن انکار یا تردید مطرح میکند، ارائه اصل آن اهمیت بیشتری پیدا میکند. در چنین وضعی، عدم ارائه اصل سند میتواند ارزش اثباتی آن را کاهش دهد یا موجب کنار گذاشته شدن آن از دلایل شود.
عدم ارائه اصول مستندات با اعتراض به اصالت سند یکسان نیست. انکار معمولاً درباره سندی مطرح میشود که منتسب به شخصی است که آن را نمیپذیرد؛ تردید درباره سندی است که انتساب آن به شخص معترض روشن نیست؛ و جعل، ادعای ساختگی یا دستکاری شدن سند است. در مقابل، وقتی اصل سند ارائه نمیشود، بحث نخست درباره امکان بررسی خود سند است. هر یک از این ایرادها شرایط، زمان طرح و آثار متفاوتی دارد و نباید صرفاً با مشاهده یک تصویر، نتیجه قطعی درباره جعلی بودن مدرک گرفت.
شخصی که به سند استناد میکند باید اصل مدرک را تا پایان رسیدگی نزد خود نگه دارد و آن را مطابق دستور دفتر دادگاه یا قاضی ارائه کند. بهتر است پیش از جلسه، مدارک زیر آماده شود:
اگر اصل سند در اختیار شخص دیگری است، باید این موضوع بهموقع اعلام و حسب مورد، درخواست رسیدگی برای مطالبه یا ملاحظه آن مطرح شود. ارائه دیرهنگام همیشه قابل پذیرش نیست و تصمیم دادگاه به علت تأخیر و وضعیت پرونده وابسته است.
فرض کنید «الف» برای مطالبه وجه، تصویر قراردادی را ارائه میکند، اما اصل قرارداد را در جلسه حاضر نمیکند. «ب» نسبت به امضا و مفاد قرارداد اعتراض میکند و میگوید تصویر ارائهشده برای احراز تعهد کافی نیست. در این مثال، معنی عدم ارائه اصول مستندات چیست باید با توجه به نوع قرارداد، نحوه اعتراض و علت در اختیار نبودن اصل بررسی شود. دادگاه ممکن است سند را از عداد دلایل خارج کند، از ارائهکننده توضیح بخواهد یا در صورت امکان، اصل را از مرجع یا شخص دارنده مطالبه کند. نتیجه قطعی بدون بررسی پرونده قابل اعلام نیست.
در پاسخ کوتاه به اینکه معنی عدم ارائه اصول مستندات چیست، باید گفت این عبارت معمولاً به ارائه نکردن نسخه اصلی مدارکی اشاره دارد که مبنای ادعا یا دفاع قرار گرفتهاند. پیامد آن میتواند بیاثر شدن یا کاهش اعتبار سند باشد، اما این اثر خودکار و یکسان نیست. نوع سند، اعتراض طرف مقابل، زمان ارائه، علت فقدان اصل و امکان دسترسی به آن اهمیت دارد. بنابراین، پیش از جلسه اصل مدارک را آماده کنید و اگر ارائه آن ممکن نیست، علت را مستند و فوری به دادگاه اعلام نمایید.