آیا در حادثهای که خودروها با یکدیگر برخورد نکردهاند، میتوان رانندهای را مسئول دانست؟ بله؛ مقصر تصادف بدون برخورد کسی است که با رفتار خلاف مقررات، بیاحتیاطی یا ایجاد وضعیت خطرناک، سبب انحراف، ترمز ناگهانی یا واژگونی خودروی دیگر شده باشد؛ البته مسئولیت او فقط زمانی قابل مطالبه است که رابطه سببیت و تقصیر با دلیل قابل قبول اثبات شود.
نبودن تماس فیزیکی میان خودروها، بهتنهایی مسئولیت را از بین نمیبرد. برای نمونه، تغییر مسیر ناگهانی بدون راهنما، سبقت خطرناک، ورود غیرمجاز به مسیر مقابل یا توقف نابجا میتواند راننده دیگر را مجبور به مانور دفاعی کند. اگر این واکنش در شرایط متعارف و برای جلوگیری از خطر انجام شده باشد، امکان انتساب خسارت به عامل اولیه وجود دارد.
با این حال، صرف ادعای زیاندیده کافی نیست. باید مشخص شود رفتار راننده اول غیرمجاز یا غیرمتعارف بوده، حادثه قابل پیشبینی بوده و واکنش راننده دوم نیز بیش از اندازه یا کاملاً مستقل از خطر اولیه نبوده است. چنانچه راننده دوم با سرعت غیرمجاز حرکت کرده یا بدون ضرورت تغییر مسیر داده باشد، مسئولیت ممکن است میان چند نفر تقسیم شود.
کارشناس تصادفات معمولاً مسیر حرکت، علائم ترمز، موقعیت خودروها، اظهارات شاهدان، فیلم دوربینها و مقررات مربوط به محل حادثه را بررسی میکند. گزارش کارشناسی دلیل مهمی است، اما نظر قطعی دادگاه محسوب نمیشود و در صورت اعتراض، امکان ارجاع موضوع به کارشناسان دیگر وجود دارد.
در پروندهای که خسارت مالی دارد، مطالبه معمولاً علیه راننده مسئول و حسب مورد از بیمهگر پیگیری میشود. اگر صدمه بدنی یا فوت رخ داده باشد، موضوع میتواند علاوه بر جبران خسارت، آثار کیفری نیز داشته باشد. تعیین عنوان اتهام و میزان مسئولیت به نتیجه کارشناسی و مدارک پرونده وابسته است.
ابتدا باید حادثه به پلیس اعلام و گزارش رسمی دریافت شود. سپس زیاندیده میتواند با مدارک هویتی، گزارش پلیس، نظریه کارشناسی، تصاویر، شهادت شهود و اسناد هزینهها برای دریافت خسارت به بیمه یا مرجع قضایی مراجعه کند. اگر راننده عامل حادثه شناسایی نشده باشد، پیگیری از طریق دوربینها، شماره پلاک و شهادت افراد اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در این وضعیت، مقصر تصادف بدون برخورد ممکن است از محل حادثه دور شده باشد؛ اما فرار او جای دلیل فنی را نمیگیرد. همچنین نباید پیش از روشن شدن علت حادثه، در برگهای خصوصی مسئولیت کامل یا دریافت خسارت نهایی را تأیید کرد، زیرا چنین نوشتهای میتواند ارزیابی ادعا را دشوار کند.
فرض کنید رانندهای بدون توجه به خط ممتد، ناگهان وارد مسیر خودروی کناری میشود. خودروی کناری برای جلوگیری از برخورد به سمت جدول منحرف و واژگون میشود، در حالی که دو خودرو هیچ تماسی نداشتهاند. اگر فیلم دوربین و گزارش کارشناس این وضعیت را تأیید کند، راننده تغییرمسیردهنده میتواند مقصر تصادف بدون برخورد شناخته شود. اما اگر مشخص شود خودروی دوم سرعت بسیار بالایی داشته یا راننده آن بدون خطر واقعی فرمان را چرخانده است، سهم تقصیر ممکن است تغییر کند.
در تصادف بدون تماس، معیار اصلی «سببیت همراه با تقصیر» است، نه صرفاً برخورد فیزیکی. برای موفقیت، باید رفتار خطرناک، ارتباط مستقیم آن با خسارت و میزان تقصیر هر راننده اثبات شود. حفظ فوری ادله، درخواست کارشناسی دقیق و پرهیز از پذیرش عجولانه مسئولیت، مهمترین اقدامات عملی زیاندیده یا راننده طرف مقابل است.