آیا یکی از والدین میتواند بدون دلیل قانونی مانع دیدار فرزند با والد دیگر شود؟ پاسخ روشن است: ممانعت از ملاقات با فرزند، در صورتی که برخلاف توافق معتبر یا تصمیم دادگاه باشد، قابل پیگیری حقوقی و در مواردی قابل تعقیب کیفری است. مطابق مقررات قانون مدنی، والدی که حضانت طفل با او نیست نیز حق ملاقات دارد و اختلاف والدین نباید به قطع رابطه کودک با او منجر شود.
اگر والدین درباره زمان و مکان ملاقات توافق کنند، بهتر است توافق خود را به صورت مکتوب تنظیم و در صورت امکان در مرجع قضایی ثبت کنند. در نبود توافق، دادگاه خانواده با توجه به سن کودک، وضعیت روحی و جسمی او، برنامه تحصیلی، فاصله محل سکونت والدین و مصلحت طفل، زمان و مکان ملاقات را تعیین میکند. ملاقات معمولاً در بازههای منظم انجام میشود، اما قانون یک برنامه ثابت و یکسان برای همه خانوادهها مقرر نکرده است.
دادگاه میتواند ملاقات را در محل مناسب، نزد مددکار اجتماعی یا مرکز ملاقات خانواده تعیین کند؛ بهویژه زمانی که احتمال درگیری، آسیب روانی، فریب کودک یا انتقال غیرمجاز او وجود داشته باشد. با این حال، صرف اختلاف میان والدین معمولاً دلیل کافی برای حذف کامل حق ملاقات نیست و محدودیت باید با مصلحت طفل ارتباط داشته باشد.
ادعای ممانعت از ملاقات با فرزند باید تا حد امکان با مدارک قابل بررسی همراه شود. پیامکها، گفتوگوهای پیامرسان، اظهارنامه، گزارش کلانتری، شهادت اشخاص حاضر، صورتجلسه عدم تحویل کودک و تصمیم قبلی دادگاه میتوانند در ارزیابی موضوع مؤثر باشند. بهتر است والد متقاضی، تاریخ و ساعت هر ملاقات، علت اعلامشده برای جلوگیری و اقدامات انجامشده برای پیگیری را به صورت منظم ثبت کند.
ضبط پنهانی صدا یا تصویر، انتشار مطالب خصوصی و تهدید طرف مقابل میتواند برای تهیهکننده نیز تبعات حقوقی داشته باشد؛ بنابراین جمعآوری دلیل باید با رعایت قانون و بدون تشدید اختلاف انجام شود.
در گام نخست، ارسال اظهارنامه برای اعلام آمادگی ملاقات و تعیین زمان مشخص میتواند از نظر اثباتی مفید باشد. اگر حکم یا دستور ملاقات وجود داشته باشد، میتوان از واحد اجرای احکام خانواده برای اجرای آن اقدام کرد. در صورت استمرار امتناع، موضوع ممکن است از طریق دادسرای صالح نیز پیگیری شود؛ زیرا قانون حمایت خانواده برای جلوگیری از ملاقات طفل، در شرایط مقرر، ضمانت اجرای کیفری پیشبینی کرده است. همچنین والد متضرر میتواند از دادگاه خانواده تقاضای تعیین یا اصلاح برنامه ملاقات و اتخاذ تدابیر حمایتی کند.
مرجع رسیدگی بر اساس نشانی و وضعیت پرونده تعیین میشود و ثبت شکایت کیفری به تنهایی جایگزین درخواست اجرای حکم یا اصلاح برنامه ملاقات نیست. اگر کودک در معرض خطر واقعی باشد، موضوع باید با مدارک فوری و روشن به دادگاه اعلام شود؛ زیرا ادعای کلی و بدون دلیل ممکن است نتیجه مطلوب نداشته باشد.
فرض کنید دادگاه برای پدر، ملاقات هفتگی با دختر هشتسالهاش را تعیین کرده است، اما مادر طی چند هفته کودک را در زمان مقرر تحویل نمیدهد و علت مشخصی نیز ارائه نمیکند. پدر با ارائه رأی دادگاه، پیامهای ردوبدلشده و گزارش مراجعه به محل ملاقات، میتواند ممانعت از ملاقات با فرزند را اثبات و اجرای تصمیم دادگاه را درخواست کند. اگر مادر مدعی باشد کودک بیمار بوده است، باید اسناد پزشکی و اطلاعرسانی بهموقع خود را ارائه کند. نتیجه پرونده به اعتبار مدارک، تکرار رفتار و مصلحت کودک بستگی دارد.
حق ملاقات، مستقل از اختلافات مالی یا زناشویی والدین است و معیار اصلی در تصمیمگیری، مصلحت کودک خواهد بود. برای مقابله با ممانعت از ملاقات با فرزند، از درگیری و تهدید خودداری کنید، مدارک را حفظ کنید و از مسیر اظهارنامه، اجرای احکام یا دادگاه خانواده اقدام نمایید. در پروندههای پیچیده، بررسی رأی قبلی و شرایط کودک توسط وکیل خانواده میتواند از طرح درخواست نادرست جلوگیری کند.