آیا برای مطالبه مهریه باید مستقیماً به دادگاه مراجعه کرد؟ در بسیاری از موارد، مهریه و اجرائیه اداره ثبت مسیر سریعتر و نخستین راه قانونی برای مطالبه مهریه مندرج در سند رسمی ازدواج است؛ زوجه میتواند با مراجعه به دفتر ازدواج تنظیمکننده سند یا مسیرهای اعلامشده از سوی سازمان ثبت، صدور اجرائیه و شناسایی اموال زوج را درخواست کند. این مسیر معمولاً برای توقیف مال، حساب بانکی، خودرو یا حقوق قابل اجراست، اما نتیجه آن به رسمی بودن سند، وجود مال قابل شناسایی و رعایت تشریفات بستگی دارد.
مهریه باید در سند رسمی ازدواج یا سند لازمالاجرا درج شده باشد. زوجه یا وکیل قانونی او با ارائه مدارک هویتی و سند ازدواج، درخواست خود را ثبت میکند. در صورتی که زوج قبلاً بخشی از مهریه را پرداخت کرده باشد، مقدار پرداختشده باید با رسید، اقرارنامه، گردش حساب یا دلایل معتبر دیگر اثبات شود؛ زیرا اجرائیه فقط نسبت به دین باقیمانده صادر میشود.
پس از صدور اجرائیه، اخطار قانونی به زوج ابلاغ میشود و او باید در مهلت مقرر، دین را بپردازد، برای پرداخت توافق کند یا مالی معرفی کند. اگر اقدامی انجام نشود، عملیات اجرایی میتواند با درخواست زوجه ادامه یابد. مهریه و اجرائیه اداره ثبت از این جهت با دادخواست مطالبه مهریه تفاوت دارد که مبنای آن سند رسمی و فرایند اجرای ثبت است، نه رسیدگی ابتدایی دادگاه به اصل دین.
اطلاعات ناقص درباره نشانی یا دارایی زوج، روند شناسایی و توقیف را طولانی میکند. همچنین مالی که متعلق به شخص دیگری باشد یا بهطور قانونی در زمره مستثنیات دین قرار گیرد، اصولاً قابل توقیف نیست.
اداره اجرا میتواند در حدود مقررات، استعلامهای لازم را انجام دهد و مال شناساییشده را توقیف کند. توقیف حقوق و مزایا نیز با رعایت مقررات مربوط انجام میشود و معمولاً تمام حقوق ماهانه قابل برداشت نیست. ملک دارای سند رسمی، خودرو و موجودی حساب بانکی ممکن است موضوع توقیف قرار گیرد؛ اما تشخیص نهایی به مالکیت، ارزش مال، دیون مقدم و وضعیت معیشتی زوج وابسته است.
در مهریه و اجرائیه اداره ثبت، توقیف مال با اثبات وجود آن یکسان نیست. زوجه باید تا حد امکان مشخصات مال را ارائه کند و اگر زوج ادعا کند مال متعلق به دیگری است یا جزء نیازهای ضروری زندگی اوست، موضوع میتواند موجب اعتراض و رسیدگی جداگانه شود. درباره مهریههای بیش از ۱۱۰ سکه نیز امکان وصول کل دین از بین نمیرود، اما آثار ضمانت اجرای حبس و لزوم اثبات توانایی مالی، با بخش تا ۱۱۰ سکه یکسان نیست.
فرض کنید نرگس بابت ۲۰۰ سکه مهریه دارد و همسرش مالک یک واحد آپارتمان با سند رسمی است. نرگس پس از ثبت درخواست مهریه و اجرائیه اداره ثبت، مشخصات ملک را اعلام میکند. اگر ملک مستثنیات دین نباشد و ارزش آن با میزان بدهی و حقوق اشخاص دیگر بررسی شود، امکان توقیف و سپس ارزیابی و فروش قانونی آن وجود دارد. با این حال، اگر ملک تنها محل سکونت متعارف زوج و خانواده او باشد، توقیف آن ممکن است با محدودیت جدی روبهرو شود.
اگر درباره مالکیت، پرداخت مهریه، اصالت سند، اعسار یا مستثنیات دین اختلاف جدی وجود داشته باشد، دادگاه میتواند برای رسیدگی به اعتراض یا دعوای مرتبط صالح باشد. همچنین زوجه میتواند در صورت ناکارآمد بودن اجرای ثبت یا وجود مانع عملی، با مشاوره حقوقی مسیر قضایی را بررسی کند. پیش از امضای رضایتنامه، تقسیط یا مختومه کردن پرونده، آثار دقیق آن بر باقیمانده مهریه باید روشن شود.
اجرای ثبت برای مهریه رسمی، راهی عملی برای مطالبه و توقیف دارایی است؛ اما سرعت و نتیجه آن به مدارک، شناسایی اموال و وضعیت مالی زوج بستگی دارد. ثبت دقیق درخواست، پیگیری ابلاغها و تفکیک میان دین، مال قابل توقیف و مستثنیات دین، از مهمترین عوامل موفقیت در این فرایند است.