آیا پس از فوت شوهر میتوان برای وصول مهریه، اموال وراث را توقیف کرد؟ پاسخ این است که در موضوع مهریه و توقیف اموال وراث، اصل بر توقیف دارایی شخصی ورثه نیست؛ ابتدا باید مهریه از اموال و داراییهای باقیمانده از متوفی پرداخت شود و فقط سهمی از ماترک که به هر وارث میرسد، در حدود بدهی و پس از احراز شرایط قانونی، قابل پیگیری است.
مهریه از زمان وقوع عقد، دین شوهر محسوب میشود و فوت او این تعهد را از بین نمیبرد. بنابراین زوجه میتواند طلب خود را از ماترک مطالبه کند. ماترک شامل اموال، مطالبات و حقوق مالی متوفی است؛ البته هزینههای ضروری مربوط به اداره و تصفیه ترکه و بدهیهای مقدم نیز باید طبق ترتیب قانونی بررسی شوند. وراث پیش از پرداخت دیون، مالکیت آزاد و بدون محدودیت نسبت به ترکه ندارند.
در مهریه و توقیف اموال وراث باید میان «مال شخصی وارث» و «سهمالارث» تفاوت گذاشت. خانه، خودرو، حساب بانکی یا کسبوکار متعلق به وارث، صرفاً به دلیل اینکه وارث بدهکار متوفی بوده، قابل توقیف نیست. اما اگر مالی از متوفی به وارث منتقل شده باشد، زوجه میتواند با ارائه مدارک لازم، توقیف همان سهم یا فروش آن را تا میزان طلب درخواست کند. مسئولیت وارث اصولاً از دارایی خود او فراتر نمیرود و ادعای طلبکار باید به ترکه یا سهم منتقلشده ارتباط داشته باشد.
زوجه میتواند با توجه به رسمی یا عادی بودن سند و شرایط پرونده، از اجرای ثبت یا مرجع قضایی اقدام کند. در اجرای ثبت، معرفی مال و امکان شناسایی آن اهمیت زیادی دارد. اگر درباره مالکیت، میزان سهمالارث، انتقال صوری یا وجود بدهیهای دیگر اختلاف باشد، رسیدگی قضایی معمولاً ضرورت پیدا میکند.
ابتدا باید طلب مهریه مطالبه و اجراییه صادر شود. سپس با استعلام از ثبت اسناد، بانکها یا سایر مراجع، اموال متوفی و وضعیت انتقال آنها بررسی میشود. اگر ماترک هنوز میان ورثه تقسیم نشده باشد، توقیف حقوق مالی متوفی یا سهم مشاع ممکن است. پس از تقسیم نیز توقیف سهمی که به نام وارث ثبت شده، در حدود بدهی قابل درخواست است. مستثنیات دین، حقوق اشخاص ثالث، رهن، دیون مقدم و انتقال قانونی پیشین میتوانند نتیجه توقیف را تغییر دهند.
فرض کنید شوهر خانم «الف» فوت کرده و آپارتمانی از او باقی مانده است. خانم الف بابت مهریه اجراییه گرفته و دو فرزند متوفی، آپارتمان را میان خود تقسیم کردهاند. در این وضعیت، مهریه و توقیف اموال وراث به معنای توقیف همه داراییهای فرزندان نیست؛ زوجه باید طلب خود را از ترکه یا سهمی که از همان آپارتمان به هر فرزند رسیده، تا میزان بدهی دنبال کند. اگر یکی از فرزندان پیش از توقیف، مال را به شخص ثالث منتقل کرده باشد، اعتبار معامله و آگاهی خریدار باید جداگانه بررسی شود و نتیجه قطعی بدون بررسی اسناد قابل اعلام نیست.
در مهریه و توقیف اموال وراث، مسیر درست، شناسایی ترکه و تفکیک آن از دارایی مستقل ورثه است. زوجه معمولاً طلبکار متوفی محسوب میشود، نه طلبکار شخصی فرزندان یا سایر وراث. اقدام سریع برای دریافت اجراییه، استعلام اموال و بررسی نقلوانتقالها اهمیت دارد؛ بااینحال، مبلغ قابل وصول به ارزش واقعی ترکه، دیون مقدم، مالکیت وراث و وضعیت حقوقی هر مال بستگی خواهد داشت.