آیا برای جلوگیری از برداشت یا جابهجایی اموال متوفی باید اقدامی فوری انجام داد؟ بله؛ مهر و موم ترکه اقدامی قضایی برای حفظ اموال، اسناد و حقوق مربوط به متوفی تا زمان تعیین تکلیف قانونی آنهاست. در این فرایند، مرجع صالح از محل نگهداری اموال بازدید میکند، اموال قابل شناسایی را صورتبرداری کرده و با علامت یا پلمب رسمی از دسترسی غیرمجاز جلوگیری میکند.
هدف اصلی این اقدام، حفظ وضعیت موجود و جلوگیری از تصرف، انتقال، مخفیکردن یا از بین رفتن داراییهای متوفی است. این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که میان ورثه اختلاف وجود داشته باشد، یکی از وراث در دسترس نباشد، وارث صغیر یا محجور وجود داشته باشد یا احتمال تضییع اموال مطرح شود. مهر و موم، مالکیت قطعی اموال را مشخص نمیکند و بهتنهایی به معنای قبول ارث یا تقسیم ترکه نیست؛ بلکه اقدامی حفاظتی و موقت محسوب میشود.
ورثه، وصی، نماینده قانونی اشخاص محجور و در شرایطی اشخاصی که نسبت به ترکه حق قابل اثبات دارند، میتوانند تقاضای لازم را مطرح کنند. طلبکار متوفی نیز چنانچه ادعای او مستند و دارای شرایط قانونی باشد، ممکن است بتواند برای جلوگیری از تضییع اموال اقدام کند. تشخیص سمت درخواستکننده و ضرورت اقدام، با توجه به مدارک و اوضاع پرونده انجام میشود و صرف ادعای شفاهی معمولاً کافی نیست.
درخواست معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای مرجع صالح امور حسبی ارسال میشود. صلاحیت محلی غالباً با حوزه آخرین اقامتگاه متوفی ارتباط دارد؛ با این حال، اگر اموال در حوزههای مختلف باشند یا وضعیت خاصی وجود داشته باشد، تعیین مرجع نیازمند بررسی دقیق است.
پس از بررسی، مأمور یا نماینده مرجع قضایی در محل حاضر میشود و اقلام، اسناد و وضعیت اموال را ثبت میکند. اموالی که برای زندگی ضروری یا مصرف روزمره لازم هستند، ممکن است با تشخیص مقام صالح از شمول پلمب خارج شوند.
مهر و موم ترکه فقط برای حفاظت فیزیکی و جلوگیری از دسترسی غیرمجاز انجام میشود. در تحریر ترکه، هدف شناسایی داراییها، بدهیها و حقوق متوفی و تنظیم فهرست دقیقتر است. تقسیم ترکه نیز مرحلهای جداگانه است که پس از روشنشدن ورثه، بدهیها و سهم هر شخص و در صورت توافق یا حکم قضایی انجام میشود. بنابراین، درخواست یکی از این اقدامات الزاماً جایگزین دو اقدام دیگر نیست.
فرض کنید شخصی فوت کرده و یکی از فرزندان، پیش از توافق با سایر ورثه، قصد انتقال خودرو و برداشت موجودی حساب او را دارد. یکی از ورثه با ارائه گواهی فوت، مدارک هویتی و دلایل وجود اختلاف، تقاضای مهر و موم ترکه میکند. مرجع قضایی پس از احراز ضرورت، از اموال بازدید و وضعیت آنها را ثبت میکند. این اقدام مانع صدور خودکار حکم مالکیت به نفع سایر ورثه نیست، اما میتواند از تصرف عجولانه و دشوارشدن اثبات داراییها جلوگیری کند.
هیچیک از اشخاص نباید بدون اجازه مرجع صالح، پلمب را باز کنند یا اموال ثبتشده را جابهجا نمایند. شکستن مهر یا خارجکردن مال میتواند موجب مسئولیت حقوقی و در صورت وجود شرایط قانونی، مسئولیت کیفری شود. رفع پلمب نیز معمولاً با درخواست ذینفع و احراز ضرورت، برای تحریر، ارزیابی، فروش قانونی یا تقسیم انجام میگیرد.
مهر و موم ترکه راهکاری پیشگیرانه برای حفظ داراییهای متوفی است، نه وسیلهای برای تعیین سهمالارث. اقدام سریع، ارائه مدارک معتبر و شرح دقیق خطر موجود، شانس رسیدگی مؤثر را افزایش میدهد. در پروندههای اختلافی، بررسی موضوع توسط وکیل متخصص ارث میتواند از تصرف غیرمجاز و طرح دعاوی بعدی جلوگیری کند.