آیا شاکی میتواند برای اثبات ادعای خود درخواست روبهرو شدن با متهم را مطرح کند؟ بله، مواجهه حضوری متهم و شاکی یکی از اقدامات تحقیقی ممکن در پرونده کیفری است، اما انجام آن خودکار و الزامی نیست و مقام قضایی باید تشخیص دهد که این اقدام برای کشف حقیقت ضرورت دارد. این فرایند معمولاً در مرحله تحقیقات مقدماتی و با رعایت حقوق دفاعی متهم انجام میشود.
مقام تحقیق زمانی به این اقدام توجه میکند که اظهارات شاکی و متهم درباره یک موضوع مهم با یکدیگر تعارض داشته باشد و توضیح مستقیم طرفین بتواند به روشن شدن واقعیت کمک کند. صرف درخواست شاکی، انجام جلسه را قطعی نمیکند؛ زیرا تصمیم نهایی با مقام صالح رسیدگیکننده است. همچنین اگر موضوع از طریق اسناد، شهادت، گزارش کارشناسی یا سایر قرائن قابل بررسی باشد، ممکن است نیازی به رویارویی مستقیم وجود نداشته باشد.
این اقدام باید در فضای رسمی و کنترلشده انجام شود. توهین، تهدید، اجبار، فشار روانی یا وادار کردن شخص به پذیرش اتهام، فاقد اعتبار قانونی است. متهم حق دارد سکوت کند و نباید از سکوت او بهتنهایی نتیجه قطعی درباره مجرمیت گرفته شود. جلسه نیز باید بهگونهای صورتجلسه شود که اظهارات، اعتراضها و پاسخهای طرفین دقیقاً ثبت شود.
شاکی میتواند درخواست خود را در شکواییه، لایحه یا هنگام حضور در مرجع تحقیق مطرح کند. بهتر است درخواست، موضوع اختلاف و دلیل ضرورت جلسه را بهطور روشن توضیح دهد. ارائه مدرک برای اصل درخواست همیشه شرط ثابت و یکسانی ندارد، اما هر سندی که تعارض اظهارات را نشان دهد، تصمیمگیری مقام قضایی را آسانتر میکند.
پس از بررسی درخواست، ممکن است مقام قضایی طرفین را جداگانه احضار کند، تحقیقات تکمیلی انجام دهد و سپس جلسه رویارویی را برگزار کند. عدم حضور بدون عذر موجه میتواند بر روند رسیدگی اثر بگذارد، اما آثار آن به وضعیت شخص، نوع احضار و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
مواجهه حضوری متهم و شاکی دلیل مستقل و قطعی برای محکومیت محسوب نمیشود؛ بلکه ابزاری برای ارزیابی اظهارات و کشف تناقضهاست. اگر شاکی در جلسه اتهامی را مطرح کند، باید آن ادعا با دلایل معتبر دیگر نیز سنجیده شود. از سوی دیگر، انکار متهم نیز بهتنهایی بیاعتبارکننده شکایت نیست و قاضی مجموعه دلایل پرونده را بررسی میکند.
همچنین نباید «مواجهه حضوری» را با «مواجهه با شاهد» یا «بازسازی صحنه» یکی دانست. در هرکدام از این اقدامات، هدف و شیوه تحقیق متفاوت است و ممکن است شرایط اجرای جداگانهای داشته باشد.
فرض کنید مریم ادعا کند علی در محل کار، چک او را دریافت کرده اما علی اصل تحویل گرفتن چک را انکار کند. در این وضعیت، مواجهه حضوری متهم و شاکی میتواند برای مشخص شدن زمان تحویل، محل وقوع موضوع و علت اختلاف انجام شود. اگر پیامهای ردوبدلشده، فیلم دوربین یا شهادت کارکنان نیز وجود داشته باشد، مقام قضایی آنها را در کنار اظهارات طرفین ارزیابی میکند. نتیجه جلسه بهتنهایی تعیینکننده نیست و ممکن است تحقیقات بیشتری ضرورت داشته باشد.
درخواست این اقدام باید هدفمند، مستند و بدون بیان مطالب توهینآمیز یا حدسی باشد. شاکی بهتر است پیش از جلسه، زمانبندی وقایع و مدارک خود را منظم کند و متهم نیز حق دارد بدون فشار، از حقوق دفاعی خود استفاده کند. ثبت دقیق اظهارات، رعایت بیطرفی مقام تحقیق و توجه به همه دلایل، اهمیت بیشتری از صرفاً برگزار شدن جلسه دارد.