آیا میتوان در برابر دادخواستی که مطالب آن خلاف واقع است اقدام کرد؟ بله؛ نحوه اطلاع رسانی در مورد دادخواست دروغین از طریق ثبت لایحه دفاعیه در همان پرونده، ارائه اسناد به شعبه رسیدگیکننده و در صورت وجود رفتار مجرمانه، طرح شکایت جداگانه در مرجع کیفری انجام میشود. صرف ادعای خلاف واقع، بهتنهایی موجب بیاعتباری دادخواست یا محکومیت خواهان نیست و باید با دلیل اثبات شود.
هر دادخواستی که نتیجه آن به زیان خوانده باشد، دروغین محسوب نمیشود. ممکن است خواهان در برداشت از قرارداد، محاسبه خسارت یا تفسیر قانون اشتباه کرده باشد. زمانی میتوان به ادعای خلاف واقع استناد کرد که بخش مشخصی از اظهارات، مانند پرداخت وجه، مالکیت، وقوع قرارداد یا تحویل مال، با اسناد و واقعیت قابل بررسی تعارض داشته باشد.
همچنین شکست خواهان در پرونده، خودبهخود به معنای ارتکاب جرم نیست. برای مسئولیت کیفری باید عناصر جرم، مانند جعل سند، استفاده از سند مجعول، انتساب ناروا یا ارائه شهادت خلاف واقع، جداگانه بررسی و اثبات شود. بنابراین باید میان ادعای نادرست، دلیل جعلی و جرم مستقل تفاوت گذاشت.
نخست باید ابلاغیه و مشخصات پرونده را در سامانه ثنا بررسی کنید و سپس در مهلت درجشده در ابلاغیه، دفاع خود را از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی یا مسیر مجاز ثبت لایحه ارائه دهید. در لایحه، به جای عبارت کلی «دادخواست دروغ است»، هر ادعا را جداگانه بنویسید و پاسخ مستند آن را مقابلش قرار دهید.
ثبت لایحه به معنی پذیرش ادعاهای خواهان نیست؛ اما دفاع شفاهی بدون ثبت مستندات ممکن است در ارزیابی پرونده اثر کافی نداشته باشد. در نحوه اطلاع رسانی در مورد دادخواست دروغین، لحن دقیق و غیرتوهینآمیز اهمیت دارد؛ زیرا نسبت دادن جرم بدون دلیل میتواند برای خود نویسنده دردسر حقوقی ایجاد کند.
اگر خواهان برای طرح ادعا از سند جعلی استفاده کرده، عمداً جرم مشخصی را به شما نسبت داده، اطلاعات ساختگی را در قالبی واجد وصف کیفری ارائه کرده یا با اقدامات خود زیان قابل اثباتی ایجاد کرده باشد، میتوان موضوع را با مشورت وکیل در قالب شکایت کیفری یا دعوای مطالبه خسارت بررسی کرد. مرجع صالح و عنوان دقیق شکایت به رفتار انجامشده، ادله موجود و ارتباط آن با پرونده اصلی بستگی دارد.
در شکایت جداگانه باید اصل یا تصویر برابر اصل مدارک، شماره پرونده اصلی، متن دادخواست، ابلاغیهها و توضیح روشن درباره زیان واردشده ارائه شود. طرح شکایت صرفاً برای فشار بر طرف مقابل یا جلوگیری از رسیدگی قضایی، اقدام مناسبی نیست و ممکن است رد شود.
فرض کنید «مریم» با ارائه دادخواستی مدعی شود مبلغ قرارداد را پرداخت کرده است، اما «رضا» رسید بانکی و گردش حسابی دارد که عدم پرداخت را نشان میدهد. رضا باید در لایحه دفاعیه، ادعای پرداخت را دقیقاً رد و مدارک بانکی را پیوست کند و در صورت اختلاف درباره اصالت رسید ارائهشده، بررسی کارشناسی بخواهد. در این وضعیت، نحوه اطلاع رسانی در مورد دادخواست دروغین ابتدا دفاع مستند در پرونده اصلی است، نه الزاماً شکایت کیفری فوری.
برای نحوه اطلاع رسانی در مورد دادخواست دروغین، اگر موضوع پیچیده، دارای سند مشکوک یا همراه با ادعای خسارت باشد، بررسی پرونده توسط وکیل پیش از ثبت لایحه یا شکایت، از تصمیمهای عجولانه جلوگیری میکند.
اقدام مؤثر، شناسایی دقیق ادعای نادرست، ثبت لایحه مستند در پرونده اصلی و تفکیک آن از رفتارهای دارای وصف کیفری است. هیچ ادعایی صرفاً با برچسب «دروغین» از بین نمیرود؛ دادگاه بر اساس مدارک، اصالت اسناد و دفاع منظم تصمیم میگیرد.