آیا انتشار یک خبر دروغ درباره شما در شبکههای اجتماعی یا میان مردم قابل پیگیری کیفری است؟ بله؛ نحوه شکایت نشر اکاذیب معمولاً با ثبت شکواییه در دفتر خدمات الکترونیک قضایی و ارسال آن به دادسرای صالح آغاز میشود، اما موفقیت پرونده به اثبات دروغ بودن مطلب، انتساب آن به منتشرکننده و وجود قصد اضرار یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات بستگی دارد. صرف ناراحتکننده بودن یک اظهار نظر یا اختلافنظر، لزوماً نشر اکاذیب محسوب نمیشود.
در این جرم، فرد باید مطلبی خلاف واقع را به دیگری نسبت دهد یا منتشر کند؛ این مطلب میتواند از طریق نوشته، پیام، تصویر، فایل صوتی، گفتوگو، کانال، صفحه اینترنتی یا سایر روشهای ارتباطی منتقل شده باشد. همچنین معمولاً باید قابل احراز باشد که رفتار با هدف ضرر زدن به دیگری یا ایجاد نگرانی و تشویش در افکار عمومی یا نزد مقام رسمی انجام شده است. بنابراین، اشتباه ساده، نقل قول بدون قصد مجرمانه یا انتقاد مستند، با تحقق جرم تفاوت دارد.
نشر اکاذیب با افترا یکی نیست. در افترا، ارتکاب یک جرم مشخص به شخصی نسبت داده میشود؛ اما در نشر اکاذیب، موضوع خلاف واقع میتواند ادعا یا خبری نادرست باشد، حتی اگر نسبت دادن جرم مشخصی در میان نباشد. توهین نیز بیشتر ناظر بر الفاظ یا رفتار تحقیرآمیز است و لزوماً شامل بیان خبر دروغ نیست.
پیش از مراجعه، مدارک را به شکلی جمعآوری کنید که اصالت و زمان انتشار آنها تا حد امکان قابل بررسی باشد. مدارک مهم عبارتاند از:
اسکرینشات بهتنهایی همیشه برای انتساب قطعی کافی نیست. بهتر است محتوا حذف نشود و در صورت احتمال حذف سریع، موضوع از طریق مرجع قضایی یا پلیس فتا برای بررسی فنی پیگیری شود.
ابتدا در سامانه ثنا ثبتنام و احراز هویت کنید، سپس متن شکواییه را با ذکر زمان، شیوه انتشار، مشخصات احتمالی متهم، عبارت یا محتوای دقیق و آثار آن تنظیم نمایید. در دفتر خدمات الکترونیک قضایی، شکواییه ثبت و هزینه قانونی آن پرداخت میشود. پرونده پس از ارجاع، ممکن است برای تحقیقات، شناسایی حساب کاربری و بررسی ادله به پلیس فتا ارسال شود. بازپرس یا دادیار پس از بررسی مدارک، اظهارات طرفین و گزارش کارشناسی درباره ادامه رسیدگی تصمیم میگیرد.
در متن شکایت، از بیان مطالب کلی مانند «آبروی مرا برده است» بدون توضیح مصداق خودداری کنید. عین عبارت منتشرشده، مخاطبان، بستر انتشار و دلیل دروغ بودن آن را روشن بنویسید. اگر خسارت مالی یا معنوی مطالبه دارید، باید آن را جداگانه و با ارائه دلیل مطرح کنید؛ صدور حکم کیفری خودبهخود به معنای اثبات میزان خسارت نیست.
فرض کنید «الف» در یک کانال محلی اعلام کند «ب» از مشتریان پول گرفته و کالا تحویل نداده است، در حالی که رسیدهای تحویل کالا و اسناد بانکی خلاف این ادعا را نشان میدهد. در این وضعیت، نحوه شکایت نشر اکاذیب برای ب شامل حفظ محتوای کانال، شناسایی مدیر یا منتشرکننده، ارائه اسناد و ثبت شکواییه است. اگر معلوم شود الف عمداً خبر را برای لطمه زدن به اعتبار ب منتشر کرده، امکان تعقیب وجود دارد؛ اما اگر مطلب صرفاً نقل ادعای شخص ثالث یا ناشی از اشتباه قابل اثبات باشد، نتیجه پرونده قطعی نیست.
پیش از اقدام، مشخص کنید مطلب دقیقاً دروغ است یا صرفاً نظر و انتقاد. هویت منتشرکننده، قصد احتمالی، گستره انتشار و ارتباط میان مطلب و زیان واردشده را مستند کنید. نحوه شکایت نشر اکاذیب زمانی مؤثرتر است که شکواییه بر یک یا چند محتوای مشخص، دلیل قابل بررسی و درخواست روشن برای تحقیقات فنی استوار باشد، نه بر مجموعهای از اختلافات شخصی.