آیا دارنده چک ضمانت میتواند بدون اثبات تخلف صادرکننده وجه آن را بگیرد؟ پاسخ کوتاه این است که نحوه وصول چک ضمانت به مفاد قرارداد، تحقق تخلف و امکان اثبات سررسید تعهد وابسته است؛ بنابراین صرف در اختیار داشتن چک، همیشه برای دریافت وجه کافی نیست. ابتدا باید تعهد اصلی نقض شده باشد و سپس دارنده بتواند رابطه چک با آن تعهد و میزان خسارت یا بدهی را اثبات کند.
چک ضمانت برای تضمین اجرای یک تعهد، مانند بازپرداخت وام، انجام صحیح کار یا تخلیه ملک، صادر میشود. در چک عادی، اصل بر این است که دارنده در تاریخ سررسید میتواند وجه را مطالبه کند؛ اما در چک ضمانتی، صادرکننده معمولاً میتواند ادعا کند که تعهد اصلی را انجام داده یا تخلفی رخ نداده است. درج عباراتی مانند «بابت ضمانت قرارداد» روی چک یا در قرارداد، موضوع را روشنتر میکند، ولی بهتنهایی موجب بیاعتباری چک نیست.
دارنده باید نشان دهد که چک بابت کدام تعهد صادر شده، تعهد در چه زمانی و به چه شکل نقض شده و مبلغ مطالبهشده با خسارت یا دین واقعی ارتباط دارد. قرارداد کتبی، رسید تحویل چک، پیامهای معتبر، صورتجلسه تحویل کار، اظهارنامه و گواهی عدم انجام تعهد میتوانند در این زمینه مؤثر باشند. اگر چک بابت حسن انجام کار صادر شده باشد، صرف ادعای نارضایتی کافی نیست و معمولاً باید نقص یا تخلف با اسناد، نظر کارشناس یا سایر دلایل اثبات شود.
در نحوه وصول چک ضمانت بهتر است اقدامات به ترتیب و با حفظ اسناد انجام شود:
اقدام کیفری معمولاً زمانی با مانع روبهرو میشود که ضمانتی بودن چک و ارتباط آن با تعهد قراردادی قابل اثبات باشد. با این حال، امکان مطالبه حقوقی وجه چک، در صورت اثبات شرایط، از بین نمیرود. انتخاب مسیر مناسب به متن چک، قرارداد و گواهی بانکی بستگی دارد.
فرض کنید پیمانکار برای تضمین تکمیل بازسازی یک واحد، چکی به کارفرما تحویل داده و در قرارداد تصریح شده باشد که پس از تأیید نهایی کار مسترد میشود. کارفرما پیش از پایان مهلت، چک را برگشت میزند و مدعی تأخیر است. در این وضعیت، نحوه وصول چک ضمانت به اثبات میزان تأخیر، وجود خسارت و شرایط قراردادی وابسته است. اگر کارشناس انجام کار را مطابق قرارداد بداند، دفاع پیمانکار تقویت میشود؛ اما اگر نقص جدی و قابل انتساب ثابت شود، مطالبه تمام یا بخشی از مبلغ ممکن است قابل بررسی باشد.
وصول چک بدون توجه به قرارداد، مطالبه کل مبلغ در حالی که خسارت کمتر است، حذف یا مخدوش کردن عبارت ضمانتی، و اتکا به پیامهای ناقص از اشتباهات رایج هستند. همچنین تحویل اصل چک بدون رسید، خودداری از دریافت گواهی عدم پرداخت و طرح دعوا علیه شخصی که مسئولیت قراردادی ندارد، میتواند روند پرونده را دشوار کند. در نحوه وصول چک ضمانت باید میان مبلغ چک و میزان واقعی تعهد یا خسارت تفاوت گذاشت.
نحوه وصول چک ضمانت فقط به مراجعه به بانک محدود نیست؛ دارنده باید تخلف از تعهد اصلی و استحقاق خود را اثبات کند. بررسی قرارداد، جمعآوری دلیل، دریافت گواهی عدم پرداخت و انتخاب مسیر حقوقی متناسب، مهمترین اقدامات هستند. چون نتیجه به متن اسناد و دفاعیات طرفین وابسته است، بررسی مدارک پیش از طرح دعوا اهمیت زیادی دارد.