نحوه پرداخت مهریه در طلاق از طرف مرد
در نحوه پرداخت مهریه در طلاق از طرف مرد، اصل این است که شوهر نمیتواند صرفاً با ثبت دادخواست طلاق، پرداخت مهریه را نادیده بگیرد؛ بلکه در نحوه پرداخت مهریه در طلاق از طرف مرد باید تکلیف مهریه و سایر حقوق مالی زن در دادگاه مشخص شود. برای مثال، اگر مرد به دلیل ناتوانی مالی نتواند تمام مهریه را یکجا بپردازد، میتواند پس از اثبات وضعیت مالی خود، تقاضای اعسار و تقسیط کند؛ اما تا زمان صدور تصمیم دادگاه، اصل دین مهریه از بین نمیرود.
طلاقی که به درخواست شوهر مطرح میشود، معمولاً با تقدیم دادخواست و طی مراحل مشاوره و رسیدگی در دادگاه خانواده آغاز میشود. دادگاه هنگام صدور گواهی عدم امکان سازش، درباره حقوق مالی زن از جمله مهریه، نفقه، اجرتالمثل یا نحله، استرداد جهیزیه و شرط تنصیف دارایی در صورت وجود شرایط آن تصمیمگیری میکند. ثبت طلاق نیز اصولاً پس از تعیین تکلیف این حقوق و ارائه تضمین یا پرداخت مطابق تصمیم دادگاه امکانپذیر است.
آیا مرد برای طلاق باید مهریه را کامل بپردازد؟
خیر، پرداخت کامل مهریه پیش از شروع دادخواست طلاق همیشه الزامی نیست؛ اما مرد باید حقوق مالی زن را تعیین تکلیف کند. تعیین تکلیف میتواند از راه پرداخت کامل، توافق با زن، ارائه تضمین معتبر یا صدور حکم تقسیط پس از اثبات اعسار انجام شود. بنابراین، صرف ثبت دادخواست طلاق باعث سقوط مهریه نمیشود و زن میتواند مهریه خود را مطالبه کند.
اگر مرد توان مالی کافی داشته باشد، دادگاه میتواند او را به پرداخت مهریه مطابق میزان مندرج در عقدنامه ملزم کند. در صورتی که پرداخت فوری انجام نشود، امکان صدور اجراییه و آغاز عملیات اجرای حکم وجود دارد. چنانچه مرد مدعی ناتوانی مالی باشد، باید این ادعا را با مدارک و دلایل قابل قبول ثابت کند؛ ادعای شفاهی یا صرف نداشتن درآمد ثابت، بهتنهایی برای تقسیط کافی نیست.
مراحل قانونی پرداخت مهریه در پرونده طلاق
- مرد دادخواست طلاق به درخواست زوج را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میکند.
- پرونده به دادگاه خانواده ارجاع میشود و معمولاً مراحل مشاوره و بررسی امکان سازش انجام میگیرد.
- دادگاه حقوق مالی زن را بررسی و درباره مهریه و دیگر مطالبات قانونی او تصمیمگیری میکند.
- در صورت ادعای ناتوانی مالی، مرد باید دادخواست اعسار از پرداخت یکجای مهریه و تقسیط آن را ثبت کند.
- دادگاه با توجه به درآمد، اموال، هزینههای ضروری زندگی، بدهیها و شهادت شهود درباره اعسار تصمیم میگیرد.
- پس از پرداخت یا تعیین نحوه پرداخت حقوق مالی و فراهم شدن شرایط قانونی، گواهی عدم امکان سازش صادر میشود.
- در مرحله نهایی، دفتر رسمی طلاق پس از بررسی اعتبار گواهی و انجام تشریفات، واقعه طلاق را ثبت میکند.
در عمل، بهتر است دادخواست اعسار و تقسیط با فاصله طولانی از پرونده طلاق ثبت نشود؛ زیرا تأخیر در تعیین تکلیف مهریه ممکن است روند صدور گواهی عدم امکان سازش یا ثبت طلاق را طولانی کند. همچنین اگر زن پیش از پرونده طلاق برای مهریه اجراییه گرفته باشد، مرد باید وضعیت آن پرونده را نیز جداگانه پیگیری کند.
تقسیط مهریه در صورت ناتوانی مالی مرد
مردی که توان پرداخت یکجای مهریه را ندارد، میتواند دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه و تقسیط مهریه مطرح کند. در این دادخواست، باید وضعیت مالی خود را بهطور شفاف توضیح دهد و فهرست اموال، حسابها، درآمدها، تعهدات و هزینههای ضروری را مطابق مقررات ارائه کند. پنهان کردن دارایی یا انتقال صوری اموال، علاوه بر تضعیف دفاع، میتواند پیامدهای حقوقی و کیفری داشته باشد.
دادگاه مبلغ پیشپرداخت و اقساط را بر اساس شرایط واقعی زندگی و توان پرداخت تعیین میکند. هیچ مبلغ ثابت و یکسانی برای همه پروندهها وجود ندارد. عواملی مانند شغل، میزان درآمد، مالکیت ملک یا خودرو، تعداد افراد تحت تکفل، بیماری، بدهیهای قطعی و ارزش روز داراییها در تصمیم دادگاه اثرگذار است.
شهادت شهود نیز در پرونده اعسار اهمیت دارد، اما شاهد باید از وضعیت مالی مرد اطلاع کافی داشته باشد و اظهارات او با اسناد پرونده سازگار باشد. صرف معرفی شاهدانی که از زندگی مالی زوج اطلاع دقیقی ندارند، لزوماً موجب پذیرش اعسار نمیشود. اگر دادگاه اعسار را بپذیرد، اقساط باید در موعد مقرر پرداخت شود؛ زیرا عقب افتادن اقساط میتواند باعث درخواست زن برای اجرای حکم و پیگیری قانونی شود.
محدوده ضمانت اجرای مهریه
بر اساس مقررات حمایت خانواده، درباره میزان مهریه تا سقف مقرر قانونی، امکان استفاده از ضمانت اجراهای قانونی وصول مهریه وجود دارد. نسبت به مازاد بر این میزان، اجرای مهریه اصولاً به اثبات توانایی مالی مرد در پرداخت آن بخش وابسته است. این موضوع به معنای بخشیده شدن مقدار مازاد نیست؛ بلکه زن همچنان مالک مهریه است و در صورت شناسایی مال یا اثبات توانایی مالی زوج، میتواند وصول آن را دنبال کند.
در صورت صدور اجراییه، اموال قابل توقیف مانند ملک، خودرو، موجودی حساب بانکی یا مطالبات مالی مرد ممکن است با رعایت مقررات شناسایی و توقیف شوند. البته اموالی که قانوناً جزء مستثنیات دین محسوب میشوند، شرایط متفاوتی دارند و معمولاً برای وصول بدهی قابل توقیف نیستند؛ مگر در مواردی که قانون استثنا کرده باشد.
بازداشت مرد به علت نپرداختن مهریه خودکار و بدون رسیدگی نیست. اگر بدهکار از پرداخت محکومبه خودداری کند و اعسار او پذیرفته نشده باشد یا اقساط مقرر را نپردازد، زن میتواند مطابق مقررات اجرای محکومیتهای مالی اقدام کند. مرد نیز باید در مهلت قانونی، دادخواست اعسار را همراه با مدارک لازم ارائه کند تا امکان بررسی وضعیت مالی او فراهم شود.
تأثیر توافق زوجین بر پرداخت مهریه
زوجین میتوانند درباره زمان و شیوه پرداخت مهریه توافق کنند. برای نمونه، ممکن است زن با دریافت بخشی از مهریه، باقیمانده را به اقساط مشخص ببخشد یا زوجین درباره پرداخت مبلغ معین در زمان ثبت طلاق و تسویه باقیمانده در تاریخهای بعدی توافق کنند. چنین توافقی باید روشن، مکتوب و قابل اثبات باشد.
اگر زن بخشی از مهریه را ببخشد، نوع و حدود بخشش اهمیت زیادی دارد. عبارتهایی مانند «ابراء ذمه زوج نسبت به تمام مهریه» با «بخشش بخشی از مهریه» آثار یکسانی ندارند. همچنین باید مشخص شود بخشش در برابر طلاق انجام شده یا مستقل از آن است و آیا زن نسبت به سایر حقوق مالی نیز ادعایی دارد یا خیر.
در طلاق توافقی، توافق زوجین درباره مهریه معمولاً در صورتجلسه دادگاه و اسناد مربوط به طلاق درج میشود. اما در طلاق به درخواست مرد نیز امکان توافق وجود دارد و بهتر است مفاد آن پیش از مراجعه به دفترخانه، به شکل دقیق تنظیم و درباره نحوه اجرای تعهدات، تاریخ پرداخت و ضمانت اجرا توضیح داده شود.
مدارک لازم برای پیگیری پرونده
- اصل یا تصویر سند ازدواج و صفحات مربوط به مهریه.
- مدارک هویتی مرد و اطلاعات کامل زن.
- دادخواست طلاق و شماره پرونده، در صورت ثبت قبلی.
- مدارک درآمد، فیش حقوقی، قرارداد کاری یا اسناد مربوط به شغل.
- فهرست اموال و بدهیها و مدارک مربوط به هزینههای ضروری زندگی.
- استشهادیه و مشخصات شهود مطلع از وضعیت مالی، در صورت طرح اعسار.
- مدارک مربوط به اجراییه یا پرونده مطالبه مهریه، در صورت وجود.
مدارک ناقص ممکن است موجب اخطار رفع نقص یا طولانی شدن رسیدگی شود. همچنین هر ادعایی درباره نداشتن مال، درآمد پایین یا وجود بدهی باید تا حد امکان با سند پشتیبانی شود. مرجع اصلی رسیدگی به دعوای طلاق و اعسار، دادگاه خانواده صالح است و اقدامات اجرایی مهریه نیز از مسیر واحد اجرای احکام دادگستری یا اجرای ثبت، حسب مورد، پیگیری میشود.
پرسشهای متداول
آیا زن میتواند تا دریافت مهریه با طلاق مخالفت کند؟
در طلاقی که مرد درخواست کرده است، مخالفت زن مانع رسیدگی دادگاه به درخواست طلاق نیست؛ اما حقوق مالی زن باید تعیین تکلیف شود. دادگاه نمیتواند بدون بررسی مهریه و سایر حقوق قانونی، موضوع را نادیده بگیرد.
اگر مرد مالی نداشته باشد، مهریه از بین میرود؟
خیر. نداشتن مال یا درآمد کافی ممکن است موجب پذیرش اعسار و تقسیط شود، اما اصل مالکیت زن نسبت به مهریه از بین نمیرود. در صورت بهبود وضعیت مالی یا شناسایی مال، امکان پیگیری وصول وجود دارد.
آیا مرد میتواند بعد از طلاق برای تقسیط مهریه اقدام کند؟
در صورت وجود شرایط قانونی، طرح دعوای اعسار و تقسیط ممکن است؛ اما بهتر است این موضوع پیش از ثبت طلاق و همزمان با تعیین تکلیف حقوق مالی پیگیری شود تا از ایجاد مشکلات اجرایی و احتمال توقیف اموال جلوگیری شود.
اگر مرد اقساط مهریه را نپردازد چه میشود؟
زن میتواند از اجرای احکام، اجرای مفاد حکم و ضمانت اجراهای قانونی را درخواست کند. بررسی میشود که آیا مرد عذر موجه یا تغییر واقعی در وضعیت مالی دارد یا خیر. در صورت استمرار خودداری، اقدامات قانونی متناسب با پرونده قابل انجام است.
آیا پرداخت مهریه فقط با سکه امکانپذیر است؟
مبنای تعهد همان چیزی است که در عقدنامه درج شده است. با توافق طرفین، ممکن است وجه نقد، مال معین یا روش دیگری برای تسویه پذیرفته شود؛ اما بدون توافق، پرداخت باید مطابق مفاد سند ازدواج و رأی یا اجراییه انجام شود.
جمع بندی
در نحوه پرداخت مهریه در طلاق از طرف مرد، شوهر باید پیش از ثبت نهایی طلاق، تکلیف مهریه و دیگر حقوق مالی زن را روشن کند. پرداخت کامل، توافق معتبر یا تقسیط پس از اثبات اعسار، راههای اصلی این موضوع هستند. ناتوانی مالی باید با مدارک واقعی اثبات شود و قبول اعسار نیز به معنای بخشش مهریه نیست. بهترین اقدام، بررسی همزمان پرونده طلاق، وضعیت اجراییه مهریه و امکان تقسیط است تا از توقیف اموال، افزایش هزینهها و طولانی شدن روند ثبت طلاق جلوگیری شود.