آیا میتوان خودرویی را که بابت تسهیلات در رهن شرکت است با وکالتنامه فروخت؟ پاسخ کوتاه این است که وکالت فروش خودرو در رهن شرکت بهتنهایی موجب انتقال قطعی مالکیت یا رفع حق شرکت نمیشود و معمولاً فروش نهایی به رضایت مرتهن، تسویه بدهی یا طی تشریفات فک رهن نیاز دارد. وکالتنامه فقط اختیار انجام امور را به وکیل میدهد؛ بنابراین اگر محدودیت ثبتی یا قراردادی خودرو باقی باشد، خریدار ممکن است نتواند سند یا مالکیت رسمی را به نام خود منتقل کند.
در قراردادهای فروش اقساطی یا تسهیلات خودرو، شرکت معمولاً تا زمان پرداخت کامل بدهی، دارای حق وثیقه یا محدودیت قراردادی نسبت به خودرو است. مالک ممکن است از نظر ظاهری سند یا برگ مالکیت را در اختیار داشته باشد، اما اختیار او برای انتقال آزادانه خودرو محدود شده باشد. وکالتنامه نیز بیش از اختیار قانونی مالک ایجاد نمیکند و نمیتواند حقوق مقدم شرکت را از بین ببرد.
اگر خودرو با وجود رهن به شخص دیگری واگذار شود، شرکت میتواند برای وصول طلب یا اجرای حقوق خود اقدام کند. در چنین وضعی، خریدار باید علاوه بر ادعای خود علیه فروشنده، وضعیت طلب شرکت و امکان فک رهن را نیز پیگیری کند. این موضوع با معامله خودروی آزاد تفاوت اساسی دارد.
مدارک دقیق به قرارداد شرکت و وضعیت خودرو بستگی دارد، اما معمولاً بررسی این موارد ضروری است:
خریدار نباید فقط به تصویر وکالتنامه یا وعده فروشنده درباره «فک رهن بعدی» اکتفا کند. بهتر است مبلغ بدهی مستقیماً از شرکت استعلام شود و پرداخت بخش مربوط به تسویه، با رسید معتبر و قابل پیگیری انجام گیرد.
نخست باید از شرکت طلبکار درباره مانده بدهی و روش تسویه استعلام شود. سپس طرفین میتوانند در قرارداد، مبلغ پرداختی به شرکت، زمان تحویل مدارک فک رهن، مسئولیت جرایم و خسارت تأخیر را روشن کنند. پس از تسویه یا توافق رسمی شرکت، نامه فک رهن دریافت و محدودیتهای لازم در مرجع مربوط رفع میشود. در نهایت، انتقال رسمی یا تعویض پلاک باید با احراز امکان قانونی انجام شود.
اگر هنوز فک رهن ممکن نیست، تنظیم وکالت فروش خودرو در رهن شرکت باید با ذکر دقیق حدود اختیار، مبلغ بدهی، تعهدات فروشنده و حق فسخ یا مطالبه خسارت همراه باشد. با این حال، چنین وکالتی جای رضایت شرکت یا سند تسویه را نمیگیرد.
فرض کنید علی خودروی اقساطی خود را به رضا میفروشد و وکالت فروش خودرو در رهن شرکت به او میدهد. رضا تمام مبلغ توافقشده را به علی پرداخت میکند، اما شرکت اعلام میکند هنوز چند قسط پرداخت نشده و خودرو تا تسویه کامل آزاد نمیشود. در این حالت، رضا میتواند با استناد به قرارداد، رسیدهای پرداخت و مفاد وکالتنامه، علیه علی برای الزام به انجام تعهد یا مطالبه خسارت اقدام کند؛ اما موفقیت او به متن قرارداد، علم او به رهن و امکان واقعی تسویه بستگی دارد. شرکت نیز لزوماً مکلف به پذیرش معامله میان علی و رضا نیست.
وکالت فروش خودرو در رهن شرکت ابزار انجام امور است، نه دلیل مالکیت آزاد یا تضمین انتقال قطعی. پیش از پرداخت وجه، وضعیت بدهی و محدودیت خودرو را مستقیماً از شرکت بررسی کنید، پرداختها را مستند سازید و رفع رهن و انتقال رسمی را شرط اصلی معامله قرار دهید. در معاملات پرمبلغ یا اختلافی، بررسی قرارداد توسط وکیل میتواند از پرداخت وجه بدون امکان انتقال جلوگیری کند.