آیا پس از فسخ خرید خودرو میتوان خسارتهای واردشده را هم مطالبه کرد؟ بله، پرداخت ضرر و زیان ناشی از فسخ معامله خودرو در صورتی امکانپذیر است که فسخ بر مبنای قانونی یا قراردادی انجام شده و ورود خسارت، رابطه آن با معامله و میزان زیان اثبات شود. صرف برهمزدن معامله، بدون اثبات تقصیر یا وجود تعهد جبرانی، همیشه موجب تعلق خسارت جداگانه نمیشود.
فسخ با اقاله تفاوت دارد. فسخ معمولاً بر اساس حق ایجادشده در قانون یا قرارداد انجام میشود؛ برای نمونه، وجود عیب پنهان، تدلیس، تخلف از شرط یا تأخیر در انجام تعهد میتواند مبنای آن باشد. اما اقاله، توافق دو طرف برای برهمزدن معامله است. در قرارداد خودرو باید بررسی شود که آیا برای خریدار یا فروشنده حق فسخ پیشبینی شده و اعمال آن به تشریفات خاصی مانند ارسال اظهارنامه، اعلام کتبی یا رعایت مهلت قراردادی وابسته است یا خیر.
پس از احراز فسخ، اصل بر بازگرداندن عوضین است؛ یعنی خودرو به فروشنده و ثمن به خریدار برگردد. افزون بر آن، زیانهای قابل اثبات ممکن است مطالبه شوند، از جمله:
مطالبه سود احتمالی، افزایش قیمت خودرو یا خسارتهای مبهم معمولاً نیازمند دلیل قوی و اثبات رابطه مستقیم با رفتار طرف مقابل است. همچنین خسارت تأخیر در پرداخت وجه، به شرایط قانونی، مطالبه قبلی و امکان اثبات میزان دین بستگی دارد.
مدارک باید هم وقوع معامله و هم مبنای فسخ و میزان خسارت را نشان دهند. مهمترین موارد عبارتاند از:
پیش از تعمیر خودرو یا تغییر وضعیت آن، درخواست تأمین دلیل از مرجع صالح میتواند برای ثبت عیب و وضعیت موجود مفید باشد. کارشناسی رسمی نیز در بسیاری از پروندهها برای تعیین علت عیب و میزان افت ارزش اهمیت دارد.
فرض کنید سارا خودرویی را خریداری میکند و بعداً مشخص میشود خودرو پیش از معامله تصادف سنگین داشته و این موضوع از او پنهان شده است. اگر کارشناسی و پیامهای فروشنده این موضوع را تأیید کند، سارا میتواند با اعلام فسخ، استرداد مبلغ پرداختی و پرداخت ضرر و زیان ناشی از فسخ معامله خودرو را مطالبه کند. با این حال، نتیجه پرونده به اثبات پنهانکاری، زمان آگاهی از عیب، مفاد قرارداد و میزان واقعی خسارت وابسته است.
ابتدا قرارداد و دلیل فسخ بررسی و در صورت لزوم اظهارنامه ارسال میشود. سپس با جمعآوری مدارک، دادخواست اعلام یا تأیید فسخ، استرداد ثمن و مطالبه خسارت در مرجع صالح مطرح میشود. صلاحیت مرجع و هزینه دادرسی به نوع خواسته و ارزش مالی آن بستگی دارد و باید هنگام ثبت دادخواست بررسی شود. اگر فروشنده مدعی باشد خودرو هنگام معامله سالم بوده یا خریدار از عیب اطلاع داشته است، موضوع با قرارداد، کارشناسی و قرائن پاسخ داده میشود.
پرداخت ضرر و زیان ناشی از فسخ معامله خودرو خودکار نیست و به جمع سه عامل نیاز دارد: فسخ معتبر، ورود زیان قابل انتساب و دلیل کافی برای مبلغ مطالبه. اعلام سریع، حفظ مدارک، تأمین دلیل و خودداری از تعمیر یا فروش خودرو پیش از کارشناسی، شانس اثبات ادعا را افزایش میدهد.