آیا فرزند یا ورثه پدر، مسئول پرداخت مهریه همسر او هستند؟ پرداخت مهریه همسر پدر اصولاً بر عهده شوهر، یعنی پدر خانواده، است و فرزندان در زمان حیات او مسئولیتی ندارند؛ مگر اینکه بهطور مستقل تعهدی مانند ضمانت یا وکالت پرداخت داده باشند. پس از فوت نیز مهریه از دارایی باقیمانده متوفی پرداخت میشود، نه از اموال شخصی ورثه.
با وقوع عقد نکاح، زن مالک مهریه میشود و شوهر مکلف به پرداخت آن است. این تعهد ارتباطی با فرزندان شوهر ندارد، حتی اگر مهریه مطالبهشده بسیار سنگین باشد یا زن و شوهر در دوران جدایی به سر ببرند. فرزند بالغ یا نابالغ، دختر یا پسر، بابت بدهی پدر مسئولیت مستقیم ندارد.
همچنین زندگی مشترک زن با پدر، وابستگی مالی او به خانواده یا سکونت در منزل فرزندان، سبب انتقال تعهد مهریه به آنان نمیشود. پرداخت مهریه همسر پدر تنها زمانی میتواند برای شخص دیگری مطرح شود که آن شخص با اراده خود، تعهد قانونی جداگانهای پذیرفته باشد.
اگر پدر فوت کند و مهریه همسرش همچنان پرداخت نشده باشد، طلب زن در شمار دیون متوفی قرار میگیرد. ابتدا باید داراییها و بدهیهای متوفی مشخص شود و سپس، پیش از تقسیم ترکه میان ورثه، دیون قابل اثبات او پرداخت گردد. در نتیجه، زن میتواند طلب خود را از اموال باقیمانده مطالبه کند؛ اما ورثه اصولاً بیش از ارزش مالی که از ترکه دریافت کردهاند، مسئول پرداخت بدهی متوفی نیستند.
اگر ترکه کافی نباشد، دریافت تمام مهریه ممکن است امکانپذیر نباشد. در این وضعیت، نمیتوان فرزندان را مجبور کرد کمبود دارایی پدر را از اموال شخصی خود جبران کنند، مگر آنکه تعهد مستقلی داده باشند.
زن برای اثبات و پیگیری طلب خود معمولاً به سند ازدواج یا رونوشت رسمی آن، مدارک هویتی، گواهی فوت در صورت فوت شوهر و اطلاعات مربوط به اموال متوفی نیاز دارد. در صورت اختلاف درباره اصل ازدواج، میزان مهریه یا پرداختهای قبلی، اسناد بانکی، رسیدها، اقرارنامهها و سایر دلایل نیز اهمیت پیدا میکند.
فرض کنید آقای «ک» پس از فوت، یک واحد آپارتمان و مقداری وجه نقد بر جای گذاشته و همسرش مدعی است مهریه او پرداخت نشده است. فرزندان نمیتوانند صرفاً به دلیل وارث بودن، از پرداخت مهریه خودداری کنند؛ زیرا ابتدا باید بدهی پدر از ترکه بررسی و در حدود دارایی موجود تسویه شود. با این حال، اگر یکی از فرزندان پیش از فوت پدر، پرداخت مهریه را ضمانت نکرده باشد، زن نمیتواند به اموال شخصی او مراجعه کند. در این مثال، پرداخت مهریه همسر پدر از ترکه انجام میشود و نتیجه نهایی به میزان دارایی، اسناد بدهی و اعتبار ادعاها بستگی دارد.
یکی از اشتباهات، امضای تعهد یا رسید بدون مطالعه دقیق است؛ زیرا ممکن است فرزند عملاً مسئولیت مستقلی بپذیرد. اشتباه دیگر، انتقال یا تقسیم اموال پدر پیش از تعیین تکلیف بدهیهاست که میتواند اختلاف و مسئولیت حقوقی ایجاد کند. همچنین نباید میان نفقه، مهریه و ارث تفاوت قائل نشد؛ هرکدام منشأ و آثار جداگانهای دارند. در پروندههای پیچیده، بررسی سند ازدواج، وضعیت ترکه و تعهدات امضاشده برای تصمیم درست ضروری است.