آیا مادر میتواند به دلیل پرداخت نشدن نفقه، مانع ملاقات پدر با فرزند شود؟ پاسخ کوتاه این است که پرداخت نشدن نفقه و اجازه ملاقات فرزند توسط مادر دو موضوع حقوقی جداگانهاند و مادر معمولاً نمیتواند صرفاً به علت نپرداختن نفقه، ملاقات پدر و فرزند را متوقف کند؛ مگر اینکه خطر واقعی برای سلامت جسمی یا روانی کودک وجود داشته باشد و دادگاه نیز محدودیت یا ممنوعیت ملاقات را مقرر کند.
حق ملاقات والد با فرزند، مستقل از تکلیف پرداخت نفقه است. نفقه فرزند اصولاً بر عهده پدر قرار دارد و در صورت امتناع یا ناتوانی او، با توجه به شرایط، امکان مراجعه به خویشاوندان واجد شرایط یا راهکارهای قانونی دیگر وجود دارد. با این حال، نپرداختن نفقه به خودی خود باعث سقوط حق ملاقات نمیشود. مادر باید برای مطالبه نفقه از مسیر جداگانه، مانند طرح دعوای حقوقی یا کیفری در صورت وجود شرایط قانونی، اقدام کند.
در مقابل، اگر ملاقات موجب آسیب، آزار، سوءاستفاده، اعتیاد شدید یا احتمال بردن کودک شود، موضوع باید با دلیل به دادگاه خانواده اعلام شود. دادگاه میتواند زمان، مکان و شیوه ملاقات را تعیین یا در وضعیتهای خاص، آن را محدود کند.
برای پیگیری همزمان یا جداگانه این موضوع، مدارک زیر معمولاً اهمیت دارد:
صرف ادعای شفاهی درباره نپرداختن نفقه یا نامناسب بودن پدر، لزوماً برای تغییر برنامه ملاقات کافی نیست. ارزش هر مدرک به ارتباط آن با موضوع، اعتبار و امکان بررسی در دادگاه بستگی دارد.
والد متقاضی باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دعوای مناسب را در دادگاه خانواده مطرح کند. مطالبه نفقه فرزند و درخواست تعیین یا اجرای ملاقات، خواستههای جداگانهای هستند؛ بنابراین بهتر است در متن دادخواست، موضوع هر درخواست و دلیل آن روشن باشد. در صورت جلوگیری مکرر از ملاقات، میتوان اجرای تصمیم قبلی دادگاه یا تعیین ضمانت اجرای مناسب را درخواست کرد. همچنین اگر فوریت وجود داشته باشد، توضیح دقیق خطر و ارائه مستندات میتواند زمینه بررسی درخواست موقت را فراهم کند.
مادر نیز در برابر ادعای پرداخت نشدن نفقه و اجازه ملاقات فرزند توسط مادر میتواند ثابت کند که مانع ملاقات نبوده، برنامه تعیینشده رعایت نشده، یا محدودیت به علت موجه و مرتبط با امنیت کودک اعمال شده است.
فرض کنید پدر چند ماه هزینههای فرزند را پرداخت نکرده و مادر نیز به دلیل ناراحتی، ملاقات را کاملاً قطع کرده است. در این وضعیت، پرداخت نشدن نفقه و اجازه ملاقات فرزند توسط مادر دو ادعای مستقل محسوب میشوند. دادگاه ممکن است مادر را به فراهم کردن ملاقات طبق برنامه ملزم کند و همزمان درباره نفقه معوق و هزینههای جاری تصمیم بگیرد. اما اگر مادر ثابت کند پدر هنگام ملاقات رفتار خشونتآمیز دارد یا کودک را در معرض خطر قرار میدهد، امکان تعیین ملاقات در مرکز指定شده، با نظارت یا در زمان محدود وجود دارد؛ نتیجه نهایی به مدارک و نظر دادگاه وابسته است.
در پرداخت نشدن نفقه و اجازه ملاقات فرزند توسط مادر، هیچیک از والدین نباید حق کودک و تصمیم دادگاه را وسیله فشار بر دیگری قرار دهد. مادر باید نفقه را از مسیر قانونی مطالبه کند و پدر نیز باید تعهد مالی خود را انجام دهد. در صورت اختلاف، ثبت مستندات، مراجعه به دادگاه خانواده و درخواست برنامه روشن برای ملاقات، از اقدامات مؤثرتر از قطع خودسرانه ارتباط با کودک است.