آیا اگر وامگیرنده اقساط خود را نپردازد، ضامن ناچار به پرداخت بدهی بانک است؟ بله، پرداخت وام توسط ضامن ممکن است بر اساس قرارداد ضمان، اسناد بانکی و میزان بدهی سررسیدشده الزامی شود؛ اما مسئولیت ضامن دقیقاً به مفاد قرارداد و نوع تعهد او بستگی دارد. بانک معمولاً میتواند برای وصول اقساط معوق، وجه التزام و هزینههای قانونی به ضامن مراجعه کند، ولی این امر به معنای از بین رفتن حق ضامن برای مطالبه وجه از وامگیرنده نیست.
ضامن با امضای قرارداد بانکی، در حدود تعهد پذیرفتهشده مسئول پرداخت دین میشود. برخی قراردادها ضامن را مسئول تمام بدهی، سود، خسارت تأخیر و هزینههای وصول معرفی میکنند و برخی دیگر مسئولیت او را به مبلغ یا مدت مشخص محدود میسازند. بنابراین صرف عنوان «ضامن» برای تعیین میزان مسئولیت کافی نیست و باید متن قرارداد، الحاقیهها و جدول بدهی بررسی شود.
اگر بانک بدون رعایت تشریفات قراردادی یا با محاسبه نادرست، مبلغی بیش از تعهد مطالبه کند، ضامن میتواند با ارائه اسناد پرداخت، قرارداد و محاسبات بانکی اعتراض کند. بااینحال، اعتراض به مبلغ بدهی معمولاً بهتنهایی موجب توقف اقدامات اجرایی نمیشود و در صورت ابلاغ اخطار یا اجراییه، پیگیری سریع اهمیت دارد.
پیش از پرداخت، ضامن باید مبلغ دقیق بدهی و نحوه محاسبه آن را از بانک مطالبه کند. پس از پرداخت نیز دریافت رسید کامل و تعیین تکلیف وثایق ضروری است.
رسید کارتبهکارت یا پرداخت نقدی بدون توضیح کافی، ممکن است برای اثبات تسویه کامل یا میزان پرداختشده کافی نباشد. بهتر است در رسید، صریحاً نوشته شود وجه بابت کدام قرارداد و در چه میزان از اصل، سود و خسارت پرداخت شده است.
در حالت معمول، ضامنی که با اجازه وامگیرنده بدهی او را میپردازد، میتواند مبلغ پرداختی و هزینههای قابل مطالبه را از او درخواست کند. مبنای این مطالبه، قرارداد، رسید بانکی و رابطه ضمان است. بااینحال، اگر ضمانت بدون اذن بدهکار انجام شده باشد، حق رجوع ممکن است محدود یا با اختلاف جدی روبهرو شود. همچنین ضامن فقط تا میزان واقعی پرداخت خود حق مطالبه دارد و نمیتواند مبلغی را که به بانک نپرداخته، مطالبه کند.
برای مطالبه وجه، ارسال اظهارنامه، جمعآوری مستندات و در صورت بینتیجه ماندن، طرح دعوای مناسب اهمیت دارد. عنوان دعوا به قرارداد، نحوه پرداخت و مدارک موجود بستگی دارد و نباید بدون بررسی اسناد انتخاب شود.
فرض کنید «رضا» ضامن وام «مهدی» بوده و بانک پس از چند قسط معوق، مبلغ مشخصی از رضا دریافت کرده است. رضا هنگام پرداخت وام توسط ضامن از بانک رسیدی گرفته که شماره قرارداد و مبلغ اصل و خسارت را نشان میدهد. او سپس با اظهارنامه، وجه پرداختی را از مهدی مطالبه میکند. اگر قرارداد ضمان با اجازه مهدی منعقد شده باشد و رسیدها پرداخت را ثابت کنند، امکان موفقیت رضا در مطالبه مبلغ پرداختی بیشتر است؛ اما دادگاه ممکن است درباره سود، خسارت یا هزینههایی که خارج از تعهد واقعی بودهاند، جداگانه بررسی کند.
پرداخت وام توسط ضامن پایان مسئولیت او در برابر بانک است، اما آغاز مرحله مطالبه از وامگیرنده نیز محسوب میشود. ضامن باید پیش از پرداخت، مبلغ و مبنای مطالبه را کنترل و پس از آن، رسید تسویه و اسناد مربوط به وثیقه را دریافت کند. اگر درباره میزان بدهی، اعتبار امضا، اذن ضمان یا نحوه محاسبه خسارت اختلاف وجود دارد، بررسی قرارداد توسط متخصص حقوق بانکی میتواند از طرح دعوای نادرست یا از دست رفتن فرصت اعتراض جلوگیری کند.