آیا زوجه میتواند سهم خود را از ملک همسر متوفی دریافت کند؟ بله؛ پرداخت 1/8 سهم زوجه از ملک همسر متوفی زمانی مطرح است که ازدواج دائم باشد و متوفی در زمان فوت فرزند داشته باشد؛ در این حالت، زوجه از ماترک خالص یکهشتم سهم میبرد. فرزند، خواه از همین زوجه باشد یا از همسر دیگر، در تعیین این نسبت مؤثر است. اگر متوفی فرزند نداشته باشد، سهم زوجه اصولاً یکچهارم خواهد بود.
مبنای محاسبه، ارزش خالص اموال پس از پرداخت هزینههای ضروری، بدهیهای مسلم و وصیت معتبر در حدود قانونی است؛ بنابراین نمیتوان بدون بررسی دیون متوفی، یکهشتم قیمت ظاهری ملک را قطعی دانست. در صورتی که چند همسر دائم همزمان وجود داشته باشند، همه آنان در همان سهم یکهشتم شریک هستند و این مقدار میانشان تقسیم میشود، نه اینکه هرکدام یکهشتم جداگانه دریافت کنند.
قانون، زوجه را نسبت به ارزش اموال غیرمنقول نیز ذیحق میداند. بنابراین سهم او فقط به وجه نقد یا اموال منقول محدود نیست. ارزش ملک معمولاً با توافق ورثه یا نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین میشود. پرداخت میتواند با وجه نقد، انتقال بخشی از ملک، یا توافق دیگری انجام شود؛ اما انتقال رسمی، نیازمند رعایت تشریفات ثبتی و مالیاتی است.
بهطور معمول، سهمالارث زوجه به صورت مشاع در کل ماترک ایجاد میشود، نه اینکه خودبهخود مالک یک قسمت فیزیکی و جداشده از ساختمان باشد. اگر ورثه درباره قیمت توافق کنند، میتوانند سهم او را نقداً بپردازند. در صورت اختلاف، زوجه میتواند حق خود را از طریق مطالبه سهمالارث و عنداللزوم درخواست ارزیابی و فروش یا افراز، مطابق وضعیت ثبتی و قابلیت تقسیم ملک، پیگیری کند.
امتناع سایر ورثه از پرداخت، حق ارث را از بین نمیبرد. همچنین اگر ملک تنها دارایی قابل دسترس باشد، موضوع باید با توجه به حقوق طلبکاران، سند رسمی، بازداشت احتمالی و وضعیت تصرف بررسی شود. سند عادی، قرارداد صوری یا انتقال ملک پس از فوت با هدف محروم کردن زوجه نیز میتواند در رسیدگی قضایی محل اختلاف و بررسی قرار گیرد.
ابتدا باید وضعیت وراث و میزان سهمها مشخص شود. سپس ارزش ملک و بدهیهای مؤثر بر ماترک بررسی و در صورت نبود توافق، اظهارنامه یا دادخواست مناسب تنظیم میشود. مرجع رسیدگی بر اساس نوع خواسته، محل ملک و وضعیت ثبتی تعیین خواهد شد؛ به همین دلیل انتخاب عنوان دقیق دعوا اهمیت دارد.
فرض کنید مردی فوت کرده و از او یک همسر دائم، دو فرزند و یک آپارتمان به ارزش کارشناسی شش میلیارد تومان باقی مانده است. پس از کسر بدهیهای قطعی، اگر مبلغ خالص همان شش میلیارد تومان باشد، پرداخت 1/8 سهم زوجه از ملک همسر متوفی معادل حدود ۷۵۰ میلیون تومان خواهد بود. این مبلغ سهم نهایی او از کل ماترک است، نه الزاماً فقط از آپارتمان؛ مگر اینکه ورثه برای تسویه، همین ملک را مبنا قرار دهند.
محاسبه سهم بر اساس قیمت اعلامی یکی از ورثه، نادیده گرفتن بدهیهای متوفی، فرضِ محرومیت زوجه از زمین، و امضای رضایتنامه بدون دریافت وجه از اشتباهات رایج است. همچنین ازدواج موقت، در اصل موجب توارث زوجین نمیشود. پیش از امضای هر توافق، باید ارزش واقعی ملک، میزان خالص ماترک و شیوه انتقال یا پرداخت دقیقاً در متن درج شود.
پرداخت 1/8 سهم زوجه از ملک همسر متوفی به وجود فرزند، دائم بودن ازدواج، خالص ارزش ماترک و وضعیت ملک وابسته است. زوجه میتواند سهم خود را از ارزش ملک مطالبه کند و در صورت اختلاف، از ارزیابی کارشناسی و پیگیری قضایی بهره ببرد. بررسی اسناد پیش از هر اقدام، از تضییع حق و طرح دعوای نادرست جلوگیری میکند.