آیا میتوان ملکی را که به نام همسر منتقل شده دوباره بازپس گرفت؟ در بسیاری از موارد، پس گرفتن آپارتمان از همسر فقط با وجود دلیل قانونی مانند قابل رجوع بودن هبه، فسخ قرارداد یا اثبات بیاعتباری انتقال امکانپذیر است و صرف اختلاف خانوادگی یا وقوع طلاق، مالکیت همسر را از بین نمیبرد.
نخست باید مشخص شود آپارتمان با چه عنوانی منتقل شده است. اگر انتقال به صورت هبه انجام شده باشد، اصل بر امکان رجوع هبه با شرایط قانونی است؛ اما این اختیار مطلق نیست. برای نمونه، اگر مال به یکی از خویشاوندان خاص بخشیده شده، مال از مالکیت همسر خارج شده، در آن تغییر اساسی ایجاد شده یا یکی از طرفین فوت کرده باشد، رجوع ممکن است با مانع روبهرو شود. همچنین در هبه معوض، اگر عوض تعیینشده پرداخت شده باشد، وضعیت متفاوت خواهد بود.
اگر آپارتمان در قبال مهریه، به موجب صلح، فروش، اقرار به مالکیت یا توافق قطعی منتقل شده باشد، موضوع دیگر صرفاً هبه نیست. در این حالت، پس گرفتن ملک معمولاً به اثبات فسخ، بطلان، انفساخ، تدلیس، اکراه یا تخلف از شرط نیاز دارد. بنابراین عنوان سند رسمی و مفاد قرارداد، از انگیزه انتقال یا وضعیت فعلی زندگی مشترک مهمتر است.
مدعی باید هم مالکیت پیشین و هم مبنای قانونی درخواست خود را اثبات کند. مدارک مؤثر معمولاً شامل موارد زیر است:
صرف اینکه هزینه خرید ملک را شوهر پرداخت کرده، لزوماً به معنای باقیماندن مالکیت برای او نیست؛ زیرا پرداخت وجه با مالکیت رسمی و قصد انتقال تفاوت دارد. از سوی دیگر، ثبت سند به نام همسر نیز همیشه مانع مطلق طرح دعوا نیست، اما ادعای خلاف سند رسمی به دلیل و استدلال حقوقی قوی نیاز دارد.
در انتقال رسمی، معمولاً باید اظهارنامهای برای اعلام رجوع از هبه یا مطالبه اجرای حق قراردادی ارسال شود و سپس، حسب موضوع، دعوای تأیید رجوع از هبه، ابطال سند، فسخ قرارداد یا استرداد ملک مطرح گردد. مرجع رسیدگی به دعاوی مربوط به مالکیت و حقوق عینی ملک، اصولاً دادگاه محل وقوع آپارتمان است. پس از صدور رأی قطعی، اصلاح یا ابطال سند از مسیر اداره ثبت پیگیری میشود.
اگر انتقال هنوز رسمی نشده باشد، خواسته ممکن است متفاوت باشد؛ برای مثال، اثبات مالکیت، الزام به تنظیم سند یا جلوگیری از انتقال بعدی مطرح شود. اقدام عجولانه برای تعویض قفل، بیرونکردن همسر یا قطع خدمات، بدون بررسی وضعیت سکونت و دستور قانونی، میتواند برای شخص مسئولیت ایجاد کند.
فرض کنید علی آپارتمان را طی سند رسمی به همسرش مریم هبه کرده و در سند، عوضی تعیین نشده است. پس از مدتی، علی برای پس گرفتن آپارتمان از همسر اظهارنامه رجوع از هبه میفرستد؛ اما مریم پیش از آن، ملک را با سند رسمی به شخص دیگری منتقل کرده است. در این وضعیت، دعوای علی دیگر ساده نیست و باید زمان رجوع، وضعیت مالکیت ملک و اعتبار انتقال بعدی بررسی شود. اگر مریم همچنان مالک باشد و مانع قانونی وجود نداشته باشد، احتمال پذیرش رجوع بیشتر است؛ اما نتیجه قطعی بدون بررسی اسناد ممکن نیست.
طرح دعوا با عنوان نادرست، نادیدهگرفتن شرط قراردادی، اتکا به شهادت بدون سند، یا تصور اینکه طلاق خودبهخود انتقال را باطل میکند، از اشتباهات رایج است. پیش از هر اقدام، باید متن سند، نوع قرارداد، وضعیت فعلی ملک و سوابق ثبتی بررسی شود. در پروندههای پیچیده، مشورت با وکیل متخصص حقوق املاک میتواند از طرح خواسته نادرست و تحمیل هزینه دادرسی جلوگیری کند.
امکان بازپسگیری آپارتمان به عنوان انتقال، سند و دلیل قانونی وابسته است. پس گرفتن آپارتمان از همسر در هبه قابل رجوع ممکن است، اما در انتقال قطعی، صلح یا واگذاری بابت مهریه، تنها با اثبات سبب معتبر حقوقی قابل پیگیری خواهد بود.