آیا بعد از طلاق میتوان ملکی را که به همسر منتقل یا به نام او شده است پس گرفت؟ پاسخ کوتاه این است که پس گرفتن ملک پس از طلاق به نوع انتقال، مفاد سند و دلیل واگذاری بستگی دارد و صرف وقوع طلاق، مالکیت ایجادشده را خودبهخود از بین نمیبرد. اگر ملک بهصورت هبه و با شرایط قانونی بخشیده شده باشد، در برخی موارد امکان رجوع از هبه وجود دارد؛ اما در بیع، صلح، انتقال در قبال مهریه یا انتقال قطعی با عوض، معمولاً بازگرداندن ملک نیازمند توافق جدید یا اثبات بیاعتباری معامله است.
خیر. طلاق، رابطه زوجیت را پایان میدهد، اما آثار قراردادهای مالی پیشین را بهصورت خودکار از بین نمیبرد. بنابراین اگر سند رسمی ملک به نام همسر منتقل شده باشد، اصل بر اعتبار مالکیت اوست. برای پس گرفتن ملک پس از طلاق باید مبنای حقوقی مشخصی مانند رجوع از هبه، فسخ قرارداد، بطلان معامله، تدلیس، اشتباه مؤثر یا انجام نشدن تعهد قراردادی وجود داشته باشد.
همچنین باید میان مالکیت و حق سکونت تفاوت گذاشت. ممکن است یکی از زوجین مالک ملک باشد، اما در سند یا توافقنامه، حق انتفاع یا سکونت برای دیگری پیشبینی شده باشد. پایان ازدواج ممکن است بر برخی حقوق قراردادی اثر بگذارد، ولی تشخیص آن به متن توافق و ماهیت حق بستگی دارد.
هبه یعنی مالی بهطور رایگان به دیگری واگذار شود و پذیرش و قبض نیز تحقق پیدا کند. در هبه، پس از قبض مال، واهب اصولاً میتواند با رعایت شرایط قانونی از بخشش خود رجوع کند؛ مگر آنکه مانعی مانند معوض بودن هبه، خروج مال از مالکیت متهب، تعلق حق شخص ثالث، از بین رفتن یا تغییر اساسی مال، یا وجود رابطه خاص قانونی وجود داشته باشد. درباره ملک، ثبت رسمی انتقال، نحوه قبض و مفاد سند اهمیت زیادی دارد.
اگر انتقال ملک در برابر بذل مهریه، اسقاط حقوق مالی، حضانت، طلاق توافقی یا انجام تعهدی دیگر صورت گرفته باشد، دادگاه ممکن است آن را هبه ساده تلقی نکند. در چنین وضعی، ادعای پس گرفتن ملک پس از طلاق باید بر اساس قرارداد اصلی و تعهدات متقابل بررسی شود، نه فقط عنوانی که یکی از طرفین برای معامله انتخاب میکند.
پیش از اقدام، باید سوابق ثبتی ملک، وجود رهن یا بازداشت، انتقال بعدی به شخص ثالث و متن دقیق سند بررسی شود. دعوا معمولاً در دادگاه محل وقوع ملک مطرح میشود، اما عنوان خواسته، مانند تأیید رجوع از هبه، ابطال سند یا الزام به تنظیم سند، باید متناسب با وضعیت پرونده انتخاب شود.
فرض کنید شوهر، آپارتمانی را در دوران زندگی مشترک به نام همسرش منتقل کرده و در سند، عنوان صلح بلاعوض درج شده است. پس از طلاق، شوهر با استناد به اینکه انتقال صرفاً برای حفظ زندگی خانوادگی بوده، درخواست پس گرفتن ملک پس از طلاق میکند. دادگاه فقط با ادعای شفاهی او حکم صادر نمیکند و متن سند، قصد طرفین، وجود عوض، قبض، انتقال بعدی و سایر دلایل را بررسی خواهد کرد. اگر صلح قطعی و بدون شرط انحلال باشد، بازگرداندن ملک دشوارتر از هبه قابل رجوع خواهد بود.
فروش یا انتقال ملک به دیگری پس از طلاق، بدون بررسی امکان رجوع، میتواند ادعا را پیچیدهتر کند. همچنین ارسال اظهارنامه بهتنهایی مالکیت را برنمیگرداند و جایگزین دعوای مناسب نیست. بهتر است پیش از امضای توافق طلاق، تکلیف ملک، مهریه، هزینهها و هرگونه حق سکونت بهصورت روشن و رسمی مشخص شود.
برای پس گرفتن ملک پس از طلاق، ابتدا باید نوع قرارداد و علت واقعی انتقال مشخص شود. طلاق بهتنهایی سبب بازگشت ملک نیست؛ اما در صورت وجود شرایط رجوع از هبه یا اثبات ایراد مؤثر در معامله، امکان پیگیری قضایی وجود دارد. نتیجه نهایی به سند، دلایل، وضعیت ثبتی و تعهدات مالی طرفین وابسته است.