آخرین به روزرسانی ۱۴۰۵/۰۴/۲۹ (دوشنبه - ۲۹ تیر ۱۴۰۵)

پس گرفتن مهریه بخشیده شده

سوال در مورد پس گرفتن مهریه بخشیده شده:
مهریه رو بخشیدم میتونم پس بگیرم؟

پیشنهاد عملی وکیل برای حل اختلاف

پاسخ سوال درباره پس گرفتن مهریه بخشیده شده :
با سلام و احترام

یکی از پرتکرارترین سؤالات حقوق خانواده این است که پس گرفتن مهریه بخشیده شده پاسخ این سؤال یک «بله» یا «خیر» ساده نیست؛ زیرا در حقوق ایران، امکان برای پس گرفتن مهریه کاملاً به نحوه بخشش، متن سند، نوع عقد حقوقی و شرایطی که مهریه در آن بخشیده شده است بستگی دارد. به همین دلیل، ابتدا باید مشخص شود که مهریه دقیقاً به چه شیوه‌ای بخشیده شده است.

در ادامه، این موضوع را به‌صورت کامل و مستند بررسی می‌کنیم.

آیا هر بخشش مهریه غیرقابل بازگشت است؟

خیر.

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور می‌شود هر زنی که مهریه خود را ببخشد، برای همیشه حق مطالبه آن را از دست می‌دهد.

در حالی که از نظر حقوقی، همه انواع بخشش مهریه یکسان نیستند و آثار متفاوتی دارند.

در عمل، بخشیدن مهریه معمولاً به یکی از روش‌های زیر انجام می‌شود:

هبه (بخشش)
ابراء (بخشیدن دین شوهر)
بذل مهریه در طلاق خلع یا مبارات
صلح
اقرار به دریافت مهریه

هر یک از این موارد، حکم قانونی متفاوتی دارد.

اگر مهریه را «ابراء» کرده باشید، آیا می‌توان آن را پس گرفت؟

در بسیاری از اسناد رسمی عبارت‌هایی مانند:

«زوجه زوج را نسبت به تمام مهریه ابراء نمود.»

نوشته می‌شود.

ابراء در حقوق یعنی طلبکار، بدهکار را از دین خود بری کند.

مطابق ماده ۲۸۹ قانون مدنی:

ابراء عبارت است از اینکه داین از حق خود به اختیار صرف‌نظر نماید.

اثر ابراء این است که دین برای همیشه از بین می‌رود.

به همین دلیل، اگر مهریه را به صورت ابراء بخشیده باشید، اصولاً امکان رجوع و مطالبه مجدد آن وجود ندارد.

اگر مهریه را «هبه» کرده باشید، آیا قابل بازگشت است؟

در این حالت وضعیت متفاوت است.

مطابق ماده ۷۹۵ قانون مدنی:

هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به دیگری تملیک می‌کند.

همچنین مطابق ماده ۸۰۳ قانون مدنی:

بعد از قبض نیز واهب می‌تواند با بقای عین موهوبه از هبه رجوع کند مگر در مواردی که قانون استثنا کرده است.

بنابراین اگر ثابت شود که مهریه به صورت هبه بخشیده شده است، در برخی شرایط امکان رجوع از هبه وجود دارد.

البته این حق مطلق نیست.

در چه مواردی رجوع از هبه ممکن نیست؟

مطابق ماده ۸۰۳ قانون مدنی، در موارد زیر رجوع از هبه امکان ندارد:

متهب پدر، مادر یا اولاد واهب باشد.
هبه معوض بوده و عوض آن پرداخت شده باشد.
عین موهوبه از بین رفته باشد.
عین موهوبه منتقل شده باشد.
یا تغییر اساسی در مال ایجاد شده باشد.

بنابراین اگر مهریه در قالب هبه‌ای باشد که مشمول این استثناها شود، امکان بازگشت وجود نخواهد داشت.

اگر مهریه را برای گرفتن طلاق بخشیده باشید، آیا می‌توانید آن را پس بگیرید؟

اگر مهریه در طلاق خلع یا طلاق مبارات بخشیده شده باشد، موضوع تابع مقررات خاص قانون مدنی است.

مطابق مواد ۱۱۴۶ و ۱۱۴۷ قانون مدنی، زن ممکن است برای رهایی از زندگی مشترک، مالی از جمله تمام یا بخشی از مهریه را به شوهر ببخشد.

در این نوع طلاق، تا زمانی که عده طلاق تمام نشده باشد، زن می‌تواند در شرایط قانونی از مالی که بذل کرده رجوع کند.

اما اگر رجوع کند، شوهر نیز حق پیدا می‌کند که به طلاق رجوع کند و زندگی مشترک ادامه یابد، مشروط بر اینکه شرایط قانونی فراهم باشد.

بنابراین در این نوع بخشش نیز امکان رجوع، محدود به شرایط خاصی است.

اگر رسید یا سندی امضا کرده باشید که مهریه را دریافت کرده‌اید چه می‌شود؟

این موضوع با «بخشیدن مهریه» تفاوت دارد.

اگر شما سندی امضا کرده باشید که در آن نوشته شده:

«تمام مهریه را دریافت کردم.»

این سند در حکم اقرار به دریافت مهریه است.

اقرار، مطابق قانون، یکی از قوی‌ترین ادله اثبات دعواست.

البته اگر ثابت شود:

اقرار تحت اکراه گرفته شده؛
یا سند جعلی است؛
یا متن بعداً تغییر کرده است؛

ممکن است بتوان اعتبار آن را مورد خدشه قرار داد.

اما صرف پشیمان شدن، موجب بی‌اعتباری اقرار نخواهد شد.

آیا دادگاه فقط به عنوان سند توجه می‌کند؟

خیر.

دادگاه قبل از هر تصمیمی بررسی می‌کند:

متن دقیق سند چه بوده است؟
آیا عبارت «ابراء» استفاده شده یا «هبه»؟
آیا سند رسمی است یا عادی؟
آیا مهریه در قبال طلاق بخشیده شده است؟
آیا شرط خاصی در سند وجود دارد؟

در بسیاری از پرونده‌ها، نتیجه دعوا صرفاً به تفاوت یک یا دو واژه در متن سند بستگی دارد.

برای مثال، تفاوت میان عبارت:

«مهریه را ابراء کردم.»

و

«مهریه را به همسرم هبه کردم.»

از نظر حقوقی بسیار مهم است و ممکن است نتیجه پرونده را کاملاً تغییر دهد.

اگر سند رسمی باشد، امکان بازپس‌گیری کمتر است؟

در عمل، بله.

اسناد رسمی دارای اعتبار ویژه هستند و تا زمانی که بی‌اعتباری آن‌ها از طریق قانونی اثبات نشود، معتبر محسوب می‌شوند.

البته حتی سند رسمی نیز در موارد خاص ممکن است مورد اعتراض قرار گیرد، اما اثبات بی‌اعتباری آن دشوارتر از سند عادی است.

آیا صرف پشیمانی دلیل کافی برای مطالبه دوباره مهریه است؟

خیر.

قانون صرف پشیمانی را دلیل بازگشت مهریه نمی‌داند.

اگر بخشش مهریه مطابق قانون و با اراده آزاد انجام شده باشد، باید بررسی شود که آن بخشش از چه نوعی بوده است.

در واقع، آنچه اهمیت دارد ماهیت حقوقی عمل انجام‌شده است، نه احساس یا تصمیم بعدی شخص.

اگر ندانم چه نوع سندی امضا کرده‌ام چه کنم؟

اگر از متن سند اطلاع دقیقی ندارید، قبل از هر اقدامی باید یک نسخه از آن را تهیه کنید.

معمولاً با مطالعه چند خط اول سند می‌توان مشخص کرد که:

ابراء بوده؛
هبه بوده؛
صلح بوده؛
یا بذل مهریه در طلاق.

تا زمانی که متن سند بررسی نشود، نمی‌توان با قطعیت گفت امکان بازپس‌گیری مهریه وجود دارد یا خیر.

جمع‌بندی حقوقی

پاسخ به این سؤال که «آیا مهریه بخشیده‌شده قابل بازپس‌گیری است؟» به نحوه بخشش بستگی دارد و قانون برای همه موارد یک حکم واحد در نظر نگرفته است. اگر مهریه به صورت ابراء بخشیده شده باشد، مطابق ماده ۲۸۹ قانون مدنی، اصل بر این است که دین شوهر ساقط شده و امکان مطالبه مجدد مهریه وجود ندارد. اما اگر مهریه در قالب هبه به شوهر واگذار شده باشد، در برخی شرایط و با رعایت مقررات ماده ۸۰۳ قانون مدنی، ممکن است امکان رجوع از هبه وجود داشته باشد، مگر اینکه یکی از موارد منع رجوع تحقق یافته باشد.

همچنین اگر مهریه در قالب بذل در طلاق خلع یا مبارات بخشیده شده باشد، احکام ویژه‌ای بر آن حاکم است و در برخی موارد، زن تا پایان عده حق رجوع از بذل را دارد که این امر آثار خاص خود را بر طلاق نیز خواهد داشت. بنابراین، برای پاسخ قطعی به سؤال شما، متن دقیق سندی که مهریه را به موجب آن بخشیده‌اید، تعیین‌کننده است. بدون بررسی متن سند، هیچ حقوقدانی نمی‌تواند با اطمینان اعلام کند که مهریه قابل بازگشت است یا خیر. به همین دلیل، اگر قصد پیگیری حقوقی دارید، نخستین گام این است که متن سند یا اقرارنامه به دقت بررسی شود تا نوع عمل حقوقی انجام‌شده مشخص گردد.