آیا هر ادعای نادرست در جلسه بازپرسی جرم محسوب میشود؟ پیگیری دروغ در بازپرسی به نوع اظهارنظر، جایگاه شخص، عمد در بیان مطالب خلاف واقع و آثار آن بستگی دارد؛ زیرا دروغ گفتن متهم با شهادت خلاف واقع شاهد یا طرح اتهام بیاساس، آثار حقوقی یکسانی ندارد. بنابراین، صرف مشاهده تناقض در اظهارات، بهتنهایی برای محکومیت شخص کافی نیست و باید موضوع با دلیل قابل بررسی به مرجع قضایی اعلام شود.
متهم اصولاً حق دفاع و حتی حق سکوت دارد و مقام قضایی نمیتواند او را به اقرار وادار کند. هر مطلب نادرست در دفاع متهم، لزوماً جرم مستقلی مانند شهادت دروغ نیست؛ با این حال، اگر اظهارات او همراه با نسبت دادن جرم به شخص بیگناه، ارائه سند جعلی، تهدید، تبانی یا اقدامات مجرمانه دیگر باشد، ممکن است عنوان کیفری جداگانه پیدا کند.
در مقابل، شهادت شاهد یا گواه، اگر با وجود شرایط قانونی و بهصورت عمدی خلاف واقع بیان شود، میتواند مشمول مقررات شهادت کذب باشد. همچنین، اگر فردی عمداً جرمی را به دیگری نسبت دهد و نتواند آن را اثبات کند، موضوع ممکن است از جهت افترا بررسی شود. تشخیص عنوان دقیق، به متن صورتجلسه، محتوای اظهارات و قصد شخص وابسته است.
برای پیگیری دروغ در بازپرسی باید میان «ادعای خلاف واقع» و «دلیل اثبات دروغ» تفاوت گذاشت. تناقض میان دو اظهارنظر، تغییر روایت، پیامهای الکترونیکی، قراردادها، رسیدهای بانکی، گزارش کارشناسی، شهادت اشخاص مطلع و سوابق پرونده میتوانند در ارزیابی اعتبار گفتهها مؤثر باشند؛ اما هیچکدام بهصورت خودکار وقوع جرم را ثابت نمیکنند.
ابتدا میتوان در همان پرونده، طی لایحهای خطاب به بازپرس، به اظهارات خلاف واقع اعتراض و تقاضای بررسی دلیل کرد. بهتر است درخواست شود اظهارات مورد اختلاف با اسناد پرونده تطبیق داده شود و در صورت لزوم، از شهود تحقیق یا موضوع به کارشناسی ارجاع شود. اگر رفتار، عنوان مجرمانه مستقلی داشته باشد، شاکی میتواند شکایت جداگانهای در مرجع صالح ثبت کند؛ با این حال، صرف ثبت شکایت به معنای اثبات جرم یا توقف خودکار پرونده اصلی نیست.
در پیگیری دروغ در بازپرسی، از توهین، تهدید، انتشار عمومی ادعاها و نسبت دادن جرم قطعی به طرف مقابل پرهیز کنید. چنین اقداماتی ممکن است برای خود معترض مسئولیت کیفری ایجاد کند. همچنین، فایل صوتی یا تصویری باید با رعایت مقررات و قابلیت استناد آن ارائه شود و بهتر است از دستکاری یا انتشار آن در شبکههای اجتماعی خودداری شود.
فرض کنید شاکی در بازپرسی ادعا کند متهم در روز مشخصی وجهی دریافت کرده است، اما رسید بانکی و اطلاعات حضور او در محل کار، این ادعا را ناسازگار نشان دهد. وکیل یا خود متهم میتواند ضمن پیگیری دروغ در بازپرسی، اسناد بانکی و مدارک حضور را ارائه و درخواست تحقیق تکمیلی کند. نتیجه ممکن است بیاعتباری بخشی از اظهارات، منع تعقیب یا ادامه رسیدگی باشد؛ اما برای طرح اتهام افترا یا شهادت کذب، احراز عمد و سایر شرایط قانونی همچنان ضروری است.
کلیگویی، ارائه سند بدون توضیح، حذف بخشهای ناموافق از مکاتبات، تصور اینکه هر تناقضی دروغ عمدی است و ثبت شکایتهای متعدد بدون دلیل، از اشتباهات رایج هستند. در پیگیری دروغ در بازپرسی باید خواسته روشن، دلیل مشخص و ارتباط هر دلیل با ادعای خلاف واقع توضیح داده شود. بررسی پرونده توسط وکیل کیفری نیز میتواند در انتخاب عنوان اتهام و مرجع مناسب مؤثر باشد.
دروغ در بازپرسی همیشه جرم مستقل نیست و واکنش قانونی به جایگاه گوینده و محتوای اظهارات بستگی دارد. مسیر مؤثر، مطالعه صورتجلسه، جمعآوری دلیل، اعتراض مستند در پرونده و در صورت وجود شرایط، طرح شکایت مستقل است. تصمیم نهایی را مرجع قضایی بر اساس مجموع ادله و نه صرف ادعای طرفین اتخاذ میکند.