آیا اگر مشاور انتخاب رشته با وعده قبولی قطعی یا اعمال نفوذ در دانشگاه از داوطلب پول بگیرد، موضوع کلاهبرداری است؟ بله، کلاهبرداری مشاور انتخاب رشته زمانی قابل طرح است که مشاور با وسایل متقلبانه، اطلاعات خلاف واقع یا ادعاهای فریبنده، اعتماد داوطلب را جلب کند و در نتیجه آن مال او را ببرد؛ صرف اشتباه در انتخاب رشته یا قبول نشدن، بهتنهایی جرم کلاهبرداری محسوب نمیشود.
برای تحقق کلاهبرداری، معمولاً باید چند موضوع در کنار هم اثبات شود: وجود رفتار متقلبانه، فریب خوردن بزهدیده، پرداخت یا انتقال مال و ارتباط مستقیم میان فریب و ضرر مالی. برای مثال، معرفی مدرک جعلی، ارائه کارنامههای ساختگی، ادعای ارتباط قطعی با مسئولان دانشگاه یا دریافت وجه با وعده تضمینی غیرواقعی میتواند اهمیت کیفری داشته باشد. در مقابل، اگر مشاور فقط تحلیل نادرستی ارائه کرده باشد اما از ابتدا قصد فریب و استفاده از ادعای خلاف واقع اثبات نشود، موضوع ممکن است بیشتر قراردادی یا حرفهای باشد.
بسیاری از پروندهها به دلیل اشتباه در تشخیص عنوان دعوا با مشکل مواجه میشوند. اگر مشاور خدمت را انجام داده اما نتیجه مورد انتظار حاصل نشده باشد، ممکن است مسئولیت او بر اساس قرارداد، نقض تعهد، مطالبه وجه یا خسارت بررسی شود. چنانچه از ابتدا وعدهای غیرممکن و آگاهانه خلاف واقع مطرح شده و پرداخت وجه بر همان اساس انجام گرفته باشد، احتمال طرح عنوان کیفری بیشتر است. بنابراین، ادعا با دلیل اثبات و آن دو با نتیجه قضایی تفاوت دارند و تشخیص نهایی به مدارک و تحقیقات مرجع رسیدگی بستگی دارد.
مدارک باید هم رابطه کاری و هم شیوه فریب را نشان دهند. نگهداری اصل یا تصویر قابل استناد این موارد اهمیت دارد:
از حذف پیامها، ویرایش فایلها یا انتشار عمومی اطلاعات خصوصی خودداری کنید؛ زیرا اصالت و نحوه تحصیل دلیل میتواند در ارزش اثباتی آن مؤثر باشد.
شاکی میتواند با تنظیم شرح دقیق ماجرا و ارائه مدارک، از مسیر ثبت شکایت کیفری در مرجع صالح محل وقوع جرم یا محل اقامت، مطابق ضوابط جاری، اقدام کند. در پروندههای مرتبط با پرداخت اینترنتی یا تبلیغات آنلاین، مستندات دیجیتال و سوابق تراکنش اهمیت ویژهای دارند. همزمان، در صورت وجود قرارداد، امکان بررسی مطالبه وجه یا خسارت از مسیر حقوقی نیز مطرح است. این دو مسیر ممکن است شرایط، ادله و نتیجه متفاوتی داشته باشند و انتخاب آنها باید پس از بررسی مدارک انجام شود.
فرض کنید مشاوری با ارسال کارنامهای جعلی اعلام کند داوطلب در رشتهای خاص «قبولی تضمینی» دارد و برای ثبت این انتخاب، مبلغ قابل توجهی دریافت کند. داوطلب پس از بررسی متوجه جعلی بودن کارنامه و بیاساس بودن ادعای ارتباط مشاور با دانشگاه میشود. در چنین وضعی، کلاهبرداری مشاور انتخاب رشته میتواند قابل بررسی باشد؛ اما نتیجه پرونده به اثبات جعلی بودن اسناد، علم مشاور به خلاف واقع بودن ادعا، پرداخت وجه و رابطه میان فریب و ضرر بستگی دارد.
صرف قبول نشدن، دلیل کلاهبرداری نیست. برای پیگیری مؤثر باید فریب عمدی، بردن مال و ارتباط میان آنها با مدارک قابل بررسی نشان داده شود. پیش از شکایت، قرارداد و پیامها را حفظ کنید، از بیان ادعاهای اثباتنشده بپرهیزید و برای تشخیص عنوان کیفری یا حقوقی، اسناد را با دقت بررسی کنید.