آیا موجر میتواند هنگام تخلیه، بخشی از پول پیش را بدون رضایت مستأجر کم کند؟ کم کردن ودیعه توسط موجر به صورت یکطرفه و بدون دلیل قابل اثبات یا طی تشریفات قانونی، اصولاً مجاز نیست؛ اما اگر مستأجر بابت اجارهبها، قبوض، خسارت واقعی یا تعهدات قراردادی بدهکار باشد، موجر میتواند برای مطالبه آن اقدام کند و در شرایط قانونی، مبلغ مورد اختلاف را تا تعیین تکلیف مرجع صالح نزد مرجع قضایی تودیع کند.
ودیعه یا قرضالحسنه، تضمین اجرای تعهدات مستأجر است و مالک نمیتواند آن را جایگزین تشخیص شخصی خود درباره خسارت کند. کم کردن ودیعه توسط موجر زمانی قابل دفاع است که بدهی یا خسارت، مستند و قابل انتساب به مستأجر باشد؛ برای مثال، اجارهبهای پرداختنشده، هزینههای مصرفی مقرر در قرارداد یا خرابیای که ناشی از تعدی و تفریط مستأجر است. فرسودگی طبیعی، رنگپریدگی معمول و خرابی ناشی از عمر ساختمان، اصولاً خسارت قابل مطالبه از مستأجر محسوب نمیشود.
قرارداد اجاره ممکن است درباره نحوه تسویه، صورتجلسه تخلیه و مسئولیت تعمیرات توضیح داده باشد. با این حال، حتی وجود چنین بندی نیز به موجر اجازه نمیدهد بدون محاسبه روشن، دلیل و مدرک، هر مبلغی را کسر کند. توافق کتبی طرفین درباره مبلغ خسارت یا بدهی، مهمترین راه جلوگیری از اختلاف است.
موجر باید رابطه میان خسارت و رفتار مستأجر و همچنین میزان واقعی هزینه را نشان دهد. مستأجر نیز میتواند با مدارک مناسب، تحویل سالم ملک یا پرداخت بدهیها را ثابت کند.
عکس بدون تاریخ یا فاکتور غیرواقعی بهتنهایی ارزش اثباتی قطعی ندارد. در اختلافهای فنی، ارجاع امر به کارشناس میتواند درباره علت خرابی و هزینه متعارف تعمیر مؤثر باشد.
ابتدا باید در زمان تخلیه، درخواست بازپرداخت کامل ودیعه را به صورت کتبی مطرح و کلید را با تنظیم صورتجلسه تحویل دهد. اگر مالک مدعی بدهی است، از او بخواهید مبلغ، علت و مستندات کسر را مکتوب اعلام کند. از امضای عباراتی مانند «تسویه کامل» یا «رضایت قطعی» پیش از دریافت وجه خودداری کنید.
چنانچه توافق حاصل نشود، مستأجر میتواند از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، حسب موضوع و مبلغ خواسته، دعوای مطالبه وجه ودیعه و خسارت احتمالی را مطرح کند. در مقابل، مالک نیز باید ادعای خسارت یا بدهی خود را در مرجع صالح اثبات کند. نگهداشتن کل ودیعه برای خسارتی جزئی یا نامرتبط، میتواند موجب مسئولیت وی نسبت به اصل وجه و خسارتهای قابل مطالبه شود.
فرض کنید سارا پس از پایان اجاره، خانه را سالم تحویل میدهد و موجر اعلام میکند هزینه تعمیر کابینت را از ودیعه کم میکند. سارا عکسهای زمان تحویل و پیام مالک درباره سالم بودن کابینت را دارد، اما موجر فقط یک برآورد دستنویس ارائه میدهد. در این وضعیت، کم کردن ودیعه توسط موجر بدون توافق سارا یا دلیل فنی معتبر، قابل اعتراض است. نتیجه نهایی به قرارداد، وضعیت واقعی کابینت، انتساب خرابی و ارزیابی مرجع رسیدگی بستگی دارد؛ بنابراین هیچیک از طرفین نباید نتیجه را صرفاً بر اساس ادعا قطعی بدانند.
کم کردن ودیعه توسط موجر باید بر پایه بدهی یا خسارت واقعی، مستند و قابل اثبات باشد، نه تصمیم یکطرفه. مستأجر باید مدارک پرداخت و وضعیت ملک را حفظ کند و موجر نیز در صورت اختلاف، مسیر قانونی مطالبه را طی کند. بهترین اقدام، تنظیم صورتجلسه دقیق، اعلام کتبی مبلغ مورد اختلاف و پرهیز از امضای تسویهنامه پیش از پرداخت کامل است.